Niza

Niza; Nice; Niça
	Frantziako udalerria
	Irudi gehiago
Administrazioa
Estatu burujabe	Frantzia
Frantziaren banaketa administratiboa	metropolitar Frantzia
Eskualdea	Proventza-Alpeak-Kosta Urdina
Departamendua	Itsas Alpeak
Alkatea	Christian Estrosi
Izen ofiziala	Nice
Jatorrizko izena	Nice; Niça
Posta kodea	06000, 06200, 06100 eta 06300
Geografia
Koordenatuak	43°42′07″N 7°16′06″E / 43.7019°N 7.2683°E
Azalera	71,92 km²
Altitudea	0 m, 520 m, 15 m eta 109 m
Mugakideak	Aspremont, Cantaron, Colomars, Èze, Falicon, Gattières, La Gaude, Saint-André-de-la-Roche, Saint-Jeannet, Saint-Laurent-du-Var, Tourrette-Levens, La Trinité eta Villefranche-sur-Mer
Demografia
Biztanleria	357.737 (2023ko urtarrilaren 1a)
Dentsitatea	4.974 bizt/km²
Informazio gehigarria
Telefono aurrizkia	493
Ordu eremua	Europa Erdialdeko Ordua
Hiri senidetuak	Sorrento, Cartagena de Indias, Libreville, Saint-Denis, Netanya, Nurenberg, Papeete, Venezia, Manila, Gdańsk, Hangzhou, Lurmutur Hiria, Cuneo, Rio de Janeiro, Nouméa, Alacant, Santa Cruz Tenerifekoa, Tesalonika, Edinburgo, Jalta, La Maddalena, Szeged, Kamakura, Erevan, San Petersburgo, Brisbane eta Noci
Matrikula	06
Hizkuntza ofiziala	frantses
	nice.fr

Niza^[1] (frantsesez Nice, okzitanieraz Niça, italieraz Nizza edo Nizza Marittima) Frantziako hego-ekialdean eta Okzitanian dagoen kostaldeko hiria da, Itsas Alpeetako departamenduko hiriburua dena. Proventza-Alpeak-Kosta Urdina eskualdean eta zehazki Côte d'Azur izeneko ingurunean kokatuta dago, Italiatik hurbil, turismoa delarik jardun ekonomiko nagusietakoa.

347.100 biztanle zituen 1999an eta 343.629 2012an, Frantzia osoko bosgarren hiririk populatuena izanda.

14. kantonamendutako burua da.

Kronologia

859an eta 880an sarrazenoek hiria arpilatu zuten.
1388ko irailaren 28an Niza Savoiako lurraldeetan sartzea hitzartu zuten.
1538ko ekainaren 18an su-etena sinatu zuten (La Paix de Nice) Frantzisko I.a Frantziakoak eta Karlos Habsburgokoak, 8. Italiar Gerrari amaiera emanez.
1543ko abuztuaren 6tik 22ra Nizako Setioa eragin zuen Franko-Otomandar aliantzak Karlos Habsburgokoaren Inperioa eta Ingalaterraren aurka.
1561ean italierak ordezkatu zuen latina hizkuntza ofizial moduan.
1699an Sainte-Réparate katedrala eraiki zuten. Gerora Niza Zaharra esan zaion hiria horren inguruan zegoen egituratua orduan.
1706an Nizako Gaztelua eraitsi zuten.
1720an hiria sartu zen Sardiniako Erresuman. Urte hartan bertan Medikuntza eskola sortu zuten.
1793an hiria sartu zen Itsas Alpeetako departamendu frantziarrean. 24.117 biztanle zituen garai hartan.
1800eko maiatzean austriar armadak hiria okupatu zuten behin-behinean.
1812an Lycée Masséna eskola sortu zuten.
1814an Vienako Batzarraren bidez berriro ere sartu zen Sardiniako Erresuman.
1860an Nizako konterria Frantzian sartu zen atzera. 4 urte lehenago hiriak 44.091 biztanle zituen. Ekintza honen 150. urteurrenean Neuf lignes obliques monumentua inauguratu zen Estatu Batuen kaia deritzon itsas pasealekuan.
1881eko martxoaren 23an hiriko opera aretoa erre egin zen. 4 urte geroago berreraiki zuten.
1903an "A la mieu bella Nissa" abesti herrikoia konposatu zuten. 2 urte lehenago hiriak 105.109 biztanle zituen, eta urte haietan tranbia elektrikoa abian ipini eta Promenade des Anglais ibilbidea zabaldu zuten.
1927an Stade du Ray estadio zabaldu zuten, hurrengo urteetan Palais des Arts eta Palais de la Méditerranée eraikinak egin zituzten. 1931an populazioa 219.549 biztanlekoa zen.
1942ko azaroaren 11tik 1943ko irailaren 8 arte Italiako armadak hiria okupatu zuten Bigarren Mundu Gerraren baitan.
1944ko maiatzaren 26an aliatuek hiria bonbardatu zuten, eta abuztuaren 28an Nizako Bataila irabazi zion Frantziako Erresistentziak alemaniarrei (Hirugarren Reicha) eta italiarrei.
1948an Nizako Jazz Jaialdia abian ipini zuten.
1963an Matisse Museoa zabaldu zuten.
1979ko urriaren 16an tsunami batek jota 8-26 pertsona hil ziren.
2001eko otsailaren 26an Nizako Ituna sinatu zuten europar agintariek.
2013an Allianz Riviera estadioa zabaldu zuten.
2015eko urriaren 3an Itsas Alpeetako uholdeak pairatu zituzten
2016ko uztailaren 14an atentatu terrorista batean 80 pertsonatik gora pertsona hil ziren.^[2]

Klima

Datu klimatikoak (Niza)
Hila	Urt	Ots	Mar	Api	Mai	Eka	Uzt	Abu	Ira	Urr	Aza	Abe	Urtekoa
Batez besteko tenperatura maximoa (°C)	12.9	13.4	14.9	16.5	20.1	23.6	26.6	27.2	24.3	20.6	16.3	13.8	19.1
Batez besteko tenperatura (ºC)	9.1	9.65	11.25	13.1	16.8	20.15	23.15	23.6	20.65	16.9	12.55	10.0	15.5
Batez besteko tenperatura minimoa (°C)	5.3	5.9	7.6	9.7	13.5	16.7	19.7	20.0	17.0	13.2	8.8	6.2	11.9
Pilatutako prezipitazioa (mm)	85.1	59.7	60.9	69.2	49.4	38.3	15.4	23.9	75.6	143.9	94.3	87.6	803.3
Prezipitazio egunak (≥ 1 mm)	6.5	5.5	5.2	7.2	5.4	4.0	2.0	2.9	4.4	7.3	6.6	6.0	63
Eguzki orduak	162	178	217	212	259	293	335	308	240	174	149	140	2668
Iturria: World Meteorological Organization (NBE),^[3] Météo France^[4] eguzki orduetarako

Biztanleria

Biztanleriaren bilakaera
1249	1264	1302	1315	1323	1340	1365	1388	1693	1718	1790
4 000	5 600	7 000	8 900	10 200	13 500	8 400	4 250*	10.000	14 608	20 000
1792	1815	1822	1828	1838	1848	1858	1861	1866	1872	1876
23 000	23 538	25 831	28 840	33 811	36 804	44 091	48 273	50 180	52 377	53 397
1881	1886	1891	1896	1901	1906	1911	1921	1926	1931	1936
66 279	77 478	88 273	93 760	105 109	134 232	142 940	155 000	185 000	220 000	240 000
1946	1954	1962	1968	1975	1982	1990	1999	2006	2009
210 000	242 500	293 000	329 950	344 481	337 085	342 439	342 738	347.060	340 735**
1801era arte estimazioak ; 1801etik aurrera erroldak ; 4000 eta 4500 artean hain zuzen ere; *2012ko datu ofiziala.