Samba
.jpg)
Samba – brazylijski taniec ludowy i zarazem gatunek muzyczno-taneczny pochodzenia afrykańskiego. Występuje w licznych odmianach form wykonawczych: może być wykonywana zespołowo przez grupy śpiewające i tańczące, przez pary w kontekście salonowym albo solowo[1][2][3][4].
Wyróżnia się dwa podstawowe gatunki samby: wiejską (samba de roda), pochodzącą z regionów stanu Bahia, bardziej żywiołową, o ostrzejszym i bardziej skomplikowanym rytmie, zachowującą silniejsze wpływy afrykańskie, oraz miejską (carioca), rozwijaną w Rio de Janeiro, z prostszymi krokiem i rytmem, bardziej podatną na wpływy innych tańców[2][3][1][5]. Jedną z współczesnych manifestacji samby wiejskiej jest axé – styl taneczny, który łączy afrykańskie rytmy z muzyką popularną. Samba miejska rozwinęła bardziej polifoniczne brzmienie zespołów wykonujących muzykę opartą na różnych instrumentach perkusyjnych. Innymi ważnymi odmianami samby są samba de breque, samba-enredo, partido alto oraz samba-canção[1].
Samba może przyjmować rozmaite odmiany stylistyczne zależnie od miejsca i czasu rozwoju: tempo od umiarkowanego do szybkiego, metrum 2/4 lub 4/4, czasami synkopowany akompaniament[1][2][3][4].
Istotną rolę w sambie pełnią instrumenty perkusyjne: różnego rodzaju bębny, chocallo, reco-reco, ganzá, berimbau, cuíca. W niektórych odmianach wykorzystuje się instrumenty strunowe (np. cavaquinho) oraz śpiew[1][2].
Ważnym zjawiskiem społecznym związanym z sambą są szkoły samby w Brazylii. Zespoły i stowarzyszenia rywalizują podczas karnawału. Korzystają one ze wsparcia artystów, pisarzy, dziennikarzy i finansistów. Setki tancerzy i muzyków przygotowują przez cały rok choreografie, scenariusze i bogate kostiumy[2].
Historia
[edytuj | edytuj kod]
Samba ma pochodzenie afrykańskie, przede wszystkim zachodnioafrykańskie i związane z kulturą Jorubów. Została przeniesiona do Brazylii wraz z niewolnikami sprowadzanymi z Angoli i Konga do pracy na plantacjach trzciny cukrowej i kawy od drugiej połowy XVI do końca XIX wieku. Afrykańskie obrzędy, tańce i praktyki rytualne pozwalały zniewolonym zachowywać własną tożsamość kulturową oraz wyrażać sprzeciw wobec cierpienia i niewoli. Nazwa „samba” wywodzi się ze słowa używanego w Kongo i Angoli na określenie tradycyjnego tańca zwanego także umbigada. Samba rozwinęła się w Brazylii szczególnie w stanie Bahia w północno-wschodniej części kraju. Według niektórych źródeł już w XVII wieku rozwijała się tam na ranczach. Następnie pod koniec XIX wieku zdobyła wielką popularność w Rio de Janeiro, będącym wówczas stolicą Brazylii. Do Rio została przeniesiona przez żołnierzy wracających z wojny w Canudos[1].
Współcześnie sambę propagują głównie zawodowe szkoły samby istniejące we wszystkich większych miastach Brazylii. Podczas czterodniowego karnawału organizowane są wielkie pochody zwane desfile. Każda szkoła przygotowuje specjalne układy choreograficzne, a profesjonalni twórcy komponują utwory poświęcone postaciom historycznym i legendarnym[3].
Samba rozpowszechniła się także poza Brazylią. Około 1920 Darius Milhaud wprowadził sambę do baletu Byk na dachu[2]. W europejskich salach tanecznych zaczęła zdobywać popularność przed II wojną światową, a jej rozkwit przypada na lata 1945–1950[2][4]. Rytmika samby wpłynęła około 1960 roku na uformowanie się nurtu bossa nova w jazzie[3].
Zobacz też
[edytuj | edytuj kod]Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ a b c d e f International encyclopedia of dance. Selma Jeanne Cohen (red.). Nowy Jork: Oxford University Press, 2004, s. 507–508. ISBN 0-19-517589-1.
- ↑ a b c d e f g Janusz Ekiert: Bliżej muzyki: encyklopedia. Warszawa: Muza SA, 2006, s. 446. ISBN 978-83-7200-087-3.
- ↑ a b c d e Muzyka. Encyklopedia PWN. Kompozytorzy i wykonawcy, prądy i kierunki, dzieła. Bartłomiej Kaczorowski (red. nacz.), Sławomir Żurawski (red.). Warszawa: PWN, 2007, s. 694. ISBN 978-83-01-15229-1.
- ↑ a b c Encyklopedia muzyki. Andrzej Chodkowski (red.). Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2006, s. 779. ISBN 83-01-13410-0.
- ↑ Samba de Roda of the Recôncavo of Bahia [online], UNESCO Intangible Cultural Heritage [dostęp 2026-05-09] [zarchiwizowane z adresu 2026-03-03] (ang.).
