Disprozyum
 Disprozyum parçaları | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Standart atom ağırlığı Ar, std(Dy) | 162,500(1) | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Periyodik tablodaki yeri | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Atom numarası (Z) | 66 | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Grup | n/a | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Periyot | 6. periyot | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Blok | f bloku | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Elektron dağılımı | [Xe] 4f10 6s2 | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Kabuk başına elektron | 2, 8, 18, 28, 8, 2 | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Fiziksel özellikler | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Renk | Gümüşî beyaz | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Faz (SSB'de) | Katı | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Erime noktası | 1680 K (1407 °C, 2565 °F) | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Kaynama noktası | 2840 K (2567 °C; 4652,6 °F) | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Yoğunluk (SSB'de) | 8,550 g/L[1] | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| sıvıyken (en'de) | 8,37 g/cm3 | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Erime entalpisi | 11,06 kJ/mol | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Buharlaşma entalpisi | 280 kJ/mol | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Molar ısı kapasitesi | 27,7 J/(mol·K) | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Buhar basıncı
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Atom özellikleri | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Yükseltgenme durumları | 0,[2] +1, +2, +3, +4 zayıf bazik | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Elektronegatiflik | Pauling ölçeği: 1,22 | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| İyonlaşma enerjileri |
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Atom yarıçapı | Deneysel: 178 pm | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Kovalent yarıçapı | 192±7 pm | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
_NIST_ASD_emission_spectrum.png) | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Diğer özellikleri | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Kristal yapı | Hekzagonal sıkı istifli | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Ses hızı çubukta | 2710 m/s (20 °C'de) | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Genleşme | Poli: 9,9 µm/(m·K) (oda sıcaklığında) | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Isı iletkenliği | 10,7 W/(m·K) | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Elektrik direnci | α, poli: 926 Ω·m (oda sıcaklığında) | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Manyetik düzen | Paramanyetik (300 K'de) | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Manyetik alınganlık | +103,500×10-6 cm3/mol(293,2 K'de)[3] | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Young modülü | 61,4 GPa | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Kayma modülü | 24,7 GPa | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Hacim modülü | 40,5 GPa | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Poisson oranı | 0,247 | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Vickers sertliği | 410-550 MPa | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Brinell sertliği | 500-1050 MPa | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| CAS Numarası | 7429-91-6 | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Tarihi | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Adını aldığı | Yunancada "elde edilmesi zor" anlamındaki δυσπρόσιτος (disprositos) | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Keşif | Lecoq de Boisbaudran (1886) | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| İlk izolasyon | Georges Urbain (1905) | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Ana izotopları | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Disprozyum, periyodik tabloda simgesi Dy, atom numarası 66 ve atom ağırlığı 162.51 olan kimyasal element.
Özellikleri
[değiştir | kaynağı değiştir]Disprozyum, nadir toprak elementlerinden biridir. Metalik, parlak gümüş renklidir. Oda sıcaklığında havada tepkimeye girme eğilimi düşüktür, ancak seyrek veya derişik mineral asitlerinde hidrojen açığa çıkartarak çözünmeye eğilimlidir. Çelikten daha sert alaşımlarla kesilebilir ve aşırı ısınması engellendiği sürece kıvılcım çıkartmadan üzerinde çalışılabilir. Disprozyumun karakteristikleri ufak safsızlıklarda bile değişim gösterir.
Uygulamaları
[değiştir | kaynağı değiştir]Disprosiyum lazer yapımı için vanadyum ve diğer elementlerle alaşım halinde kullanılır. Yüksek termal nötron emilim kesiti ve yüksek erime noktası sayesinde nükleer reaktörlerde kontrol çubukları yapımında kullanılmasını sağlar. Disprozyum oksit (diğer adıyla disprosiya/dysprosia), nikel çimento içinde nükleer reaktörlerin soğutma çubuklarında kullanılır. Disprozyum-kadmiyum kalkogenitler kimyasal reaksiyon gözlemlerinde kızılötesi ışınım kaynağı olarak kullanılır. Kompakt disk (CD) yapımında az miktarda kullanılan disprosiyum, yüksek paramanyetikliği sebebiyle manyetik rezonans görüntüleme tekniklerinde kontrast ajanı olarak görev yapar.
85 Kelvin altındaki sıcaklıklarda ferromanyetik olması sebebiyle araştırma amaçlı nanomıknatıs yapımında kullanılabilir, ancak oksitlenmeye eğilimi sebebiyle pratikte bu yapılamamıştır.
Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ Arblaster, John W. (2018). Selected Values of the Crystallographic Properties of Elements (İngilizce). Materials Park: ASM International. ISBN 978-1-62708-155-9.
- ^ Yttrium and all lanthanides except Ce, Pm, Eu, Tm, Yb have been observed in the oxidation state 0 in bis(1,3,5-tri-t-butylbenzene) complexes, see Cloke, F. Geoffrey N. (1993). "Zero Oxidation State Compounds of Scandium, Yttrium, and the Lanthanides". Chem. Soc. Rev. 22: 17–24. doi:10.1039/CS9932200017.
- ^ Weast, Robert (1984). CRC, Handbook of Chemistry and Physics (İngilizce). Boca Raton: Chemical Rubber Company Publishing. s. E110. ISBN 0-8493-0464-4.
