Pistolenn

Ur bistolenn, pe pistolodenn, zo un arm-dorn a vez atav linennet e gambr gant e ganol (evit se eo disheñvel diouzh ur revolver). Orinoù ar pistolennoù a zo er XV^vet kantved, pa voe produet ar c'hentañ armoù-dorn en Europa. Ar pistolennoù implijetañ hiziv-an-deiz eo ar re damaotomatek dezhe ur c'hanol hepken, met betek an XIXvet kantved e oa un-tenn ar braz eus ar pistolennoù. Lod a oa meur a ganol dezhe, evel ar pebroueroù.

Etimologiezh

Pistolenn a zo deveret a-ziwar ar ger gallek pistolet (e-tro 1550). Meneget eo ar ger e brezhoneg er Sacré Collège de Jésus savet gant an Tad Maner e 1659^[1].

Istor

Ar roud kentañ eus armoù-tan bihan a-awalc'h evit bezañ implijet gant un dorn hepken zo un urzhiad 500 arm, bihanoc'h evit ur rahouenn (war-dro 20 cm neuze), gant kêr Perugia, en Italia a-vremañ, er XIVvet kantved. Ur sistem entanañ heñvel ouzh ar c'houlerinennoù a oa gante, da lavaret eo un toullig er c'hanol ma veze ensoc'het un dra domm-ruz (un orjalenn tommet da skouer) evit lakaat ar poultr da darzhañ. Diaes e oa kouskoude enaouiñ ar poultr ha bukañ war un dro^[2].

Donedigezh ar platinennoù-mechenn e kreiz ar XVvet kantved a aotreas krouidigezh armoù-dorn gwir, aesoc'h da vukañ gante. An doareoù gwikefreoù all, evel ar platinennoù-kailhastr hag ar platinennoù-skeiñ, implijet betek trede kard an XIXvet kantved, a aesae dornata ar pistolennoù, met ne aotreent ket an tennata, evel ar revolverioù deuet war-wel er c'hantved-se, enne un daboulin meur a gambr dezhi^[2].

Pistolennoù modern

Div ijinadenn eus dibenn an XIXvet kantved a lakaas an traoù da cheñch : ar c'hartouchennoù metalek modern hag ar poultr divoged. A-drugarez dezhe e voe krouet ar pistolennoù damaotomatek. An hini kentañ anezhe, ar Schönberger-Laumann, a voe ijinet en Aostria e 1892. Luziet e oa he gwikefre, ha nebeutoc'h evit un 30 skouerenn bennak a voe produet hepken^[3].

Daou arm-dorn damaotomatek alaman, ar Borchardt C93 (1893) hag ar Mauser C96 (1896), a reas muioc'h a verzh. Gwelet e vezont evel ar pistolennoù modern kentañ. Ar Browning M1900, ijinet gant John M. Browning ha produet gant an FN Herstal e Belgia, zo ar bistolenn gentañ dezhi ur riklerez^[3].

Gwellaat a reas tamm-ha-tamm perzhioù ar pistolennoù damaotomatek etre an daou vrezel-bed. Er bloavezhioù 1970 ha 1980 e erruas war ar marc'had pistolennoù lesanvet Wonder Nine, kambret e 9 mm Parabellum hag uhel endalc'h o c'hargerioù, evel ar CZ 75, ar Glock 17, ar SIG Sauer P226 hag ar Beretta 92. Ar braz eus ar pistolennoù modern, ne vern o c'halibr, zo dezhe ur sistem tennata dre argil.

Kalibroù

An 9 mm Parabellum eo ar c'halibr munisionoù implijetañ er pistolennoù a-vremañ e kalz broioù er bed. E broioù zo, evit abegoù istorel, e kaver kartouchennoù all, evel ar .45 ACP hag an .40 S&W (er Stadoù-Unanet) pe an 9 mm Makarov (er broioù bet soviedel). Ar 6,35 mm Browning (anvet .25 ACP ivez) hag ar 7,65 mm Browning (.32 ACP) zo bet poblek-tre en XXvet kantved, met rouez eo kavout pistolennoù modern kambret evite. An .22 Long Rifle, ar munision gwerzhetañ er bed, a vez implijet kalz er pistolennoù er sportoù tennañ pe evit ar plinking.

Pistolennoù brudet

Ur Colt M1911
Ur Walther P38
Ur Beretta 92
Ur Glock 17 trede remziad

Luger P08 (1898, Impalaeriezh alaman)
Colt M1911 (1911, Stadoù-Unanet Amerika)
Walther PP (1929, Alamagn)
SIG P210 (1945, Suis)
MAC 50 (1950, Frañs)
CZ 75 (1975, Tchekoslovakia)
Beretta 92 (1976, Italia)
Glock 17 (1980, Aostria)
Desert Eagle (1982, Israel ha Stadoù-Unanet Amerika)

Gwelet ivez

Levrlennadur

(en) Joseph E. Smith, The book of pistols and revolvers, Castle Books, 816 p., 1946 (embannadur kentañ)
(fr) HARTINK A. E., L'encyclopédie des pistolets et revolvers, Maxi-Livres, 2004, ISBN 2-7434-4777-X, 271 p.
(fr) HOUSTON Rob, STROYAN Christine (renerezh), Armes à feu de légende, Larousse, 2019, ISBN 978-2035979650, 320 p.
(br) Rann an Ordrenañs, USA, Deskrivadur ar bistolenn M1911, Ar Granenn, 2022
(fr) Chris McNAB, Armes à feu Encyclopédie visuelle, L'Imprévu, 2022, ISBN 979-1029509872, 304 p.
(fr) LAMOTHE Arnaud, Guide pratique des armes à feu, 2025, ISBN 979-10-415-6214-5, 346 p.

Daveennoù

↑ Pistolenn war Devri.
1 2 (en) SMITH Joseph E., The book of pistols and revolvers, Castle Books, 1977, pp. 6-18
1 2 (en) SMITH Joseph E., The book of pistols and revolvers, Castle Books, 1977, pp. 25-30

Stag eo ar bajenn-mañ ouzh Porched an Armoù-tan

[1] Pistolenn war Devri.

[:0-2] 1 2 (en) SMITH Joseph E., The book of pistols and revolvers, Castle Books, 1977, pp. 6-18

[:1-3] 1 2 (en) SMITH Joseph E., The book of pistols and revolvers, Castle Books, 1977, pp. 25-30

[1]

[2]

[3]