KDE Eko

Opt Green: KDE Eco's New Sustainable Software Project

Wed, 29 May 2024 00:00:00 +0000

Inspired by the successes of the "Blauer Engel Für FOSS" (BE4FOSS) project and KDE's ongoing Sustainable Software goal, KDE Eco has begun a new initiative: "Opt Green: Sustainable Software For Sustainable Hardware" (German: Nachhaltige Software Für Nachhaltige Hardware).

Opt Green: Sustainable Software For Sustainable Hardware

By design, Free Software guarantees transparency and user autonomy. This gives you, the user, control of your hardware by removing unnecessary vendor dependencies. With Free Software, you're able to use your devices how you want, for as long as you want. There's no bloatware and you can block unwanted data use and ads from driving up energy demands and slowing down your device—while shutting the door to uninvited snooping in your private life as well. With software made for your needs and not the vendors', you can choose applications designed for the hardware you already own. Say goodbye to premature hardware obsolescence: lean, efficient Free Software runs on devices which are decades old!

Independent and sustainable Free Software is good for the users, and good for the environment.

"Think Global, Act Local" campaign urged people to consider global health while taking action in their local communities. This new project urges people to do the same, but with computing. (Image from Karanjot Singh published under a CC-BY-4.0 license.)" src="https://eco.kde.org/blog/images/2024-05-24_ThinkGlobalComputeLocal.png" style="max-width: 100%; height: auto" />

Over the next two years, the "Opt Green" initiative will bring what KDE Eco has been doing for sustainable software directly to end users. A particular target group for the project is those whose consumer behavior is driven by principles related to the environment, and not just price or convenience: the "eco-consumers".

Through online and offline campaigns as well as installation workshops, we will demonstrate the power of Free Software to drive down resource and energy consumption, and keep devices in use for the lifespan of the hardware, not the software.

Our motto: The most environmentally-friendly device is the one you already own.

The topic of software-driven sustainability is relevant for all Free Software applications and developers. We'd love to have you join us and become partners in combatting the issue of software-driven environmental harm. Check out the project's Invent repository or the contact page to get involved today!

Software's Environmental Harm

On 14 October 2025, the end of support for Windows 10 is estimated to make e-waste out of 240 million computers ineligible for the upgrade to Windows 11. Moreover, macOS support for Intel-based Apple computers—the last of which were sold in 2020—is predicted to end (at the earliest) one year later in 2026, rendering even more millions upon millions of functioning devices obsolete. When users have no control over the software they rely on, they are left at a security risk when software support ends ... unless, of course, they purchase a new computer. (By comparison, consider that only in 2022 did Linus Torvalds first suggest ending Linux kernel support for Intel 486 processors from 1989. That's 33 years of support!)

Vendors frequently require buying a new device to support software updates. All too often, this is driven by economic imperatives rather than technological requirements. Moreover, while new hardware has become more and more powerful, new software offering similar or identical functionality has frequently become less efficient and more energy-intensive, which has rendered older, less powerful devices useless.

Already in 2015 Achim Steiner, former Executive Director of the UN Environment Programme (UNEP), warned of the "tsunami of electronic waste rolling out over the world".

In 2016, 44.7 million tonnes of e-waste were generated, estimated to be equivalent to 4500 Eiffel Towers. If you were to stack those Eiffel Towers on top of each other, the result would be 17 times higher than Mount Everest.

By 2017, United Nations University determined e-waste to be the fastest growing waste stream in the world.

In 2022, the amount of e-waste reached 59.4 million tonnes, a 33% increase since 2016.

The flow of e-waste continues to rise today.

CC-BY-SA-4.0 license. Design by Anita Sengupta.)" src="https://eco.kde.org/blog/images/mountain.png" style="max-width: 100%; height: auto" />

Software is a frequently unacknowledged yet significant factor for sustainability. Software determines a hardware's energy consumption and minimum system requirements. It determines how long a device can remain safely in use. With software running on everyday devices, from coffee machines to smartphones, from trains to drones, the role of software in keeping functioning hardware in use and out of the landfill grows more critical every day.

For consumers, the environmental harm may be out-of-sight and out-of-mind. Yet the environment is registering its effects, from the CO2 pumped into the atmosphere to the landfills that receive our discarded devices at their end of life, and the air, soil, and waters around them—not to mention the people and animals.

correlation between proximity to e-waste burn sites and childhood lymphoma. (Image by Muntaka Chasant, published under a CC-BY-SA-4.0 license.)" src="https://eco.kde.org/blog/images/sec1_800px-Agbogbloshie_Ghana_September_2019.webp" style="max-width: 100%; height: auto" />

It is particularly devastating when you consider the environmental and social harm caused by e-waste, especially when e-waste is generated earlier than necessary because of premature obsolescence. The production and transportation of a device accounts for 50–80+% of its carbon footprint over its lifecycle. A German Environment Report estimates you’d need to use a computer for over 30 years before efficiency gains in newly-produced devices justify their purchase.

Furthermore, the extraction of rare earth metals in production consumes copious amounts of energy and takes place under miserable social conditions, often in the Global South. For disposal, devices are typically returned to the Global South for end-of-life treatment, where they pollute the environment as toxic waste and cause enormous damage to workers' health or even death.

CC-BY-SA-4.0 license. Design by Anita Sengupta.)" src="https://eco.kde.org/blog/images/apple-report.png" style="max-width: 100%; height: auto" />

Giving Consumers What They Want

Globally, interest in environmental harm and sustainable goods has been rising steadily from 2015 to 2021. In Europe, a 2020 Eurobarometer poll found that 50% of consumers indicate that two reasons they purchase new devices are performance issues and non-functioning software, and 8 in 10 consumers believe manufacturers should be required to make it easier to repair digital devices.

Free Software already gives consumers what they want, but most don't know it yet. Transparency in code makes lightweight, highly performative software possible, even on much older devices, while user autonomy ensures the right to repair when applications stop functioning.

CC-BY-4.0 license.)" src="https://eco.kde.org/blog/images/sec2_okular-BE-logo.png" style="max-width: 100%; height: auto" />

In fact, the Blue Angel criteria for desktop software are at the forefront in recognizing the critical role of transparency and user autonomy in sustainable software design. From 2021-2023, the KDE Eco project "Blauer Engel Für FOSS" (BE4FOSS) had the goal of collecting and spreading information about the Blue Angel ecolabel among developer communities. In 2022, KDE’s popular PDF and universal document reader Okular became the first ever Blue Angel eco-certified software! The BE4FOSS project culminated with the KDE Eco handbook "Applying The Blue Angel Criteria To Free Software", which you can read here. KDE's Sustainable Software goal has continued this work by developing emulation tools like KdeEcoTest and Selenium AT-SPI to measure software's energy consumption in KDE's KEcoLab.

Now we want to take what we have achieved and bring it directly to eco-consumers.

Through educational campaigns and workshops, the "Opt Green" project aims to combat e-waste by keeping hardware in use with Free Software. Although the problem of software-driven e-waste is relevant for an increasing number of digital devices, the focus will be on desktop PCs, laptops, and, when possible, smartphones and tablets. We are planning to set up info-stands at fair-trade, organic, and artisanal markets as well as sustainability festivals such as the Umweltfestival in Berlin. We will distribute leaflets to consumers, and demo vendor-abandoned devices which are not only usable, but also a joy to use thanks to the tireless work of inspiring Free Software communities. Installation workshops will give users the know-how to keep their devices in use for as long as they want.

Consumers don’t need a new computer to get secure, cutting-edge software; they just need the right software. Free Software already gives consumers what they want today, and we will be working hard to make sure they know that.

Ready To Join Us?

Consumers want sustainable and repairable digital devices. We believe that providing users the software to keep devices in use and out of the landfill will drive demand for Free Software products and enable long-term hardware use.

Do you want to join us in this movement to combat e-waste with Free Software? See our contact info to get involved.

We need volunteers like you to bring the "Opt Green" campaign to towns and cities around the world. We need volunteers like you to design engaging guides and beautiful materials for global distribution. We need volunteers like you to report on the project in magazines and newspapers. Let's work together to bring sustainable software to your community!

Maybe you are interested in contributing to the development of measurement tools like KdeEcoTest and Selenium AT-SPI or improving KEcoLab automation? Or using such tools to measure your software application's energy consumption? Let's collaborate to make energy transparency a part of Free Software development today!

Or maybe you actively contribute to a Free Software project that will keep hardware in use for longer. Please be in touch! We want to promote the amazing work you do directly with consumers.

Additional ideas are more than welcome. Part of the project will be figuring out what works and engagement by people like you will make this project a success. We would love to have you join us. Learn more: https://eco.kde.org/get-involved/

Note: This post was updated on Monday, 17 June 2024.

Zawiadomienie o finansowaniu

This project is funded by the Federal Environment Agency and the Federal Ministry for the Environment, Nature Conservation, Nuclear Safety and Consumer Protection (BMUV¹). The funds are made available by resolution of the German Bundestag.

Za treść tej publikacji odpowiada wydawca.

Blue Angel Award Ceremony At EnviroInfo Conference: Okular Officially Receives Eco-Label, First Ever For Software Product

Wed, 28 Sep 2022 00:00:00 +0000

Note: This post was updated on Friday, 7 October 2022. See Section "Update: Celebrating At Akademy 2022 (1 October)".

On Wednesday 28 September 2022 Okular, a Free and Open Source advanced document reader that allows you to read, sign, and annotate PDFs, ePubs, MarkDowns, and many other types of documents, was officially celebrated for becoming the first software product to receive the Blue Angel eco-label.

As announced in March (read more here), Okular has been recognized for sustainable software design as reflected in the recent Blue Angel award criteria for software eco-certification. Introduced in 1978, the Blue Angel is the world’s earliest eco-label and the official environmental label awarded by the German government. With this award, Okular is the first and currently only eco-certified computer program within the 30 organizations of the Global Ecolabelling Network, which represents over 50 countries.

KDE's Okular receiving the Blue Angel eco-certification from the German Environment Agency ('Umweltbundesamt'). From left to right: Mathias Bornschein from the German Environment Agency with Joseph P. De Veaugh-Geiss, Alexander Lohnau, and Harri Porten from the KDE community.

The award ceremony took place at the 36th edition of the EnviroInfo conference in Hamburg, Germany. Three KDE community members -- Joseph P. De Veaugh-Geiss, Alexander Lohnau, and Harri Porten -- were on stage to receive the award on behalf of Okular and the KDE community.

EnviroInfo is an international and interdisciplinary conference with a focus on environmental issues in information and communication technologies. Researchers and attendees at the event are, quoting the website, "[c]ombining and shaping national and international activities in the field of applied informatics and environmental informatics in making the world a better place for living." The KDE community is honored to have celebrated Okular's achievement at the event together with the German Environment Agency ('Umweltbundesamt'), the Environmental Campus Birkenfeld ('Umwelt Campus Birkenfeld'), and the larger EnviroInfo community.

Congratulations to Okular and KDE for official recognition of the outstanding work you are doing!

Update: Celebrating At Akademy 2022 (1 October)

On Saturday 1 October, immediately following the KDE Eco panel discussion, Akademy 2022 attendees gathered to celebrate Okular's achievement in the outdoor gardens at Universitat Politècnica de Catalunya.

It was a beautiful day. Even more beautiful was seeing Okular contributors and the wider KDE community coming together, smiling, and enjoying the delicious, sugar-free KDE Eco cake made especially for the occasion.

See the toot about the celebration and follow us at our BE4FOSS Mastodon account.

Celebrating Okular and the Blue Angel with KDE Eco cake at Akademy 2022!

Pierwszy w historii program komputerowy z certyfikatem ekologicznym: Okular - popularny czytnik plików PDF z KDE

Wed, 16 Mar 2022 00:00:00 +0000

Wieloplatformowy produkt wolnego i otwartego oprogramowania został oficjalnie wyróżniony za zrównoważone projektowanie oprogramowania

Ikona Okulara

Okular, popularny wieloplatformowy czytnik PDF i wszechstronna przeglądarka dokumentów od KDE, został oficjalnie wyróżniony za zrównoważone projektowanie oprogramowania, co znalazło odzwierciedlenie w ostatnich [kryteriach przyznawania eko-certyfikacji oprogramowania] (https://produktinfo.blauer-engel.de/uploads/criteriafile/en/DE-UZ%20215-202001-en-Criteria-2020-02-13.pdf). W lutym 2022 r. Okular otrzymał [wyróżnienie eko znakiem Niebieski Anioł] (https://www.blauer-engel.de/en/productworld/resources-and-energy- efficient-software-products). Oficjalny znak ekologiczny przyznawany przez rząd niemiecki. Wprowadzony w 1978 roku Niebieski Anioł jest najwcześniej ustanowionym na świecie znakiem ekologicznym, a Okular jest pierwszym programem, który otrzymał certyfikat z tym znakiem. Co więcej, Okular jest pierwszym programem komputerowym, który otrzymał certyfikat ekologiczny w ramach 30 organizacji Światowa sieć oznakowania ekologicznego! Członkiem tejże sieci, reprezentującej ponad 50 krajów, jest firma Blue Angel.

KDE jest światową społecznością inżynierów oprogramowania, artystów, pisarzy, tłumaczy i twórców, którzy są oddani idei rozwoju wolnego oprogramowania. Biorąc pod uwagę długoletnią [misję] (https://community.kde.org/KDE/Mission) i wiodącą [wizję] (https://community.kde.org/KDE/Vision) KDE, jak również talent i możliwości członków społeczności, nie jest zaskoczeniem, że KDE jest pionierem wśród grupy ludzi i organizacji w podejmowaniu dyskusji na temat zrównoważonego oprogramowania. Do tej grupy należą Blue Angel i [badacze]https://www.umwelt-.campus.de/green-software-engineering/refoplan-2018), zwolennicy tacy jak [Europejska Fundacja Wolnego Oprogramowania] (https://fsfe.org/), inne projekty wolnego oprogramowania i rosnąca liczba innego oprogramowania. Teraz, z pierwszym w historii certyfikowanym ekologicznie produktem programowym, społeczność KDE świętuje to osiągnięcie razem z szerszą [społecznością wolnego oprogramowania] (https://fsfe.org/news/2022/news-20220316-01.en.html), jak również z wydziałem informatyki w [Umwelt Campus Birkenfeld] (https://www.umwelt-campus.de/en/forschung/projekte/green-software- engineering/news-details/first-blue-angel-for-software), gdzie badacze zmierzyli zużycie zasobów i energii przez Okulara i inne oprogramowanie KDE.

KDE zostało założone w 1996 roku i utrzymuje wiele produktów wolnego i otwartego oprogramowania, w tym środowisko graficzne Plazma, aplikację dla malarzy i grafików Krita, zestaw edukacyjnych zajęć dla dzieci GCompris, Kdenlive, profesjonalny program do edycji wideo i oczywiście Okular, niezbędny program komputerowy, który pozwala na przeglądanie wszelkiego rodzaju dokumentów, w tym PDF-ów, komiksów, prac naukowych i akademickich oraz rysunków technicznych. Okular umożliwia również sprawdzanie podpisów cyfrowych i samodzielne podpisywanie dokumentów, a także dodawanie przypisów i uwag bezpośrednio w dokumencie.

Kryteria nagrody Błękitny Anioł dla oprogramowania, skupiające się na przejrzystości w zakresie wydajności zasobów i energii, żywotności sprzętu i niezależności użytkownika, stanowią doskonały punkt odniesienia do rozpoczęcia dyskusji o zrównoważonym rozwoju oprogramowania i popchnięcia rozwoju w tej dziedzinie do przodu. I tak w 2021 roku KDE rozpoczęło KDE Eko, projekt, którego celem jest umieszczenie KDE i wolnego oprogramowania w czołówce projektantów zrównoważonego oprogramowania. Zrównoważony rozwój nie jest nowym celem dla wolnego i otwartego oprogramowania (FOSS). [Cztery wolności] (http://fsfe.org/freesoftware/freesoftware.en.html) zawsze stawiały wolne oprogramowanie na czele projektów zrównoważonego oprogramowania. Nowością jest to, że wartości FOSS są obecnie uznawane za bezpośrednio związane ze zrównoważonym rozwojem przez organizacje takie jak Niemiecka Agencja Ochrony Środowiska (Umweltbundesamt), która opracowała kryteria przyznawania nagród.

Błękitny Anioł przyznawany jest szerokiej gamie produktów i usług, od wyrobów papierniczych, przez materiały budowlane, po drukarki. W 2020 roku Niemiecka Agencja Środowiska rozszerzyła kryteria przyznawania znaku o oprogramowanie, co było pierwszym w świecie certyfikatów środowiskowych połączeniem przejrzystości i autonomii użytkownika ze zrównoważonym rozwojem. Aby uzyskać eko znak, oprogramowanie musi wykazać, że spełnia listę rygorystycznych wymagań uznawanych za krytyczne dla środowiska w całym cyklu życia produktu. Obejmują one przejrzystość zużycia energii podczas korzystania z oprogramowania - na przykład w przypadku Okulara, podczas czytania lub dodawania adnotacji do pliku PDF - oraz możliwość uruchomienia aplikacji na sprzęcie co najmniej pięcioletnim. Kryteria przyznawania nagrody "Błękitny Anioł" obejmują także listę wymagań dotyczących niezależności użytkownika, które zmniejszają wpływ oprogramowania na środowisko.

Eko znak Blue Angel

Wszystkie te kryteria płynnie odzwierciedlają wartości KDE i całego ruchu FOSS. Z wolnym i otwartym oprogramowaniem, przejrzystość jest zagwarantowana i kontrola jest przekazana użytkownikom, zamiast być powstrzymywana przez dostawców lub usługodawców. Pozwala to użytkownikom decydować, czego chcą od oprogramowania, którego używają, a także, co często jest pomijane, od sprzętu. Na przykład, użytkownicy mogą zmniejszyć zużycie energii swoimi programami bez utraty funkcjonalności, ponieważ mogą zainstalować tylko to, co jest im potrzebne, a także uniknąć reklam i możliwości przetwarzania danych, które uruchamiałyby niepotrzebne procesy w tle, zwiększając zużycie zasobów. Jeśli chodzi o twórców oprogramowania FOSS, zazwyczaj kontynuują oni wspieranie sprzętu, który przemysł chętnie by wycofał z użycia, zapewniając użytkownikom aktualne i bezpieczne oprogramowanie dla urządzeń, które w przeciwnym razie mogłyby zostać wyrzucone jako elektro-śmieć i trafić na wysypiska śmieci. Krótko mówiąc, w konsekwencji wolności użytkownika i przejrzystości gwarantowanej przez licencję wolnego oprogramowania, użytkownicy i społeczności mają możliwość wpływania na czynniki decydujące o zużyciu zasobów przez ich oprogramowanie!

Wydany na licencji GPLv2+ Okular jest wolnym i otwartym oprogramowaniem, a więc spełniał już wiele kryteriów niezależności użytkownika, niezbędnych do uzyskania znaku Niebieski Anioł. Prowadzono dalsze prace, aby Okular w pełni spełniał wszystkie kryteria konkursu Niebieski Anioł i został oficjalnie uznany za rozwiązanie zapewniające przejrzystość w zakresie zużycia energii i zasobów, wydłużające potencjalny okres eksploatacji urządzeń oraz dające użytkownikowi niezależność.

KDE i społeczność wolnego oprogramowania chciałyby serdecznie podziękować programistom Okulara za stworzenie przyjaznego dla środowiska oprogramowania dla nas wszystkich!

Okular działa w systemach Linuks, Windows, Android i Przenośnej Plazmie, jest dostępny do pobrania dla wszystkich dystrybucji GNU/Linuks, jako samodzielny pakiet z [Flathub] (https://flathub.org/apps/search/okular) oraz [Sklepu Snap] (https://snapcraft.io/search?q=okular), poprzez repozytorium [KDE F-Droid] (https://cdn.kde.org/android/stable-releases/fdroid/repo/) dla Androida, jak również w Sklepie Microsoftu. Jako FOSS, kod źródłowy jest również łatwo dostępny w repozytorium [Okulara na GitLabie] (https://invent.kde.org/graphics/okular) dla wszystkich, do użytku, studiowania, udostępniania i ulepszania.

Dzisiaj zrównoważony rozwój musi być traktowany całościowo: wolność i otwartość oprogramowania, niezależność użytkownika i kontrola nad jego cyfrowym życiem oraz przejrzystość zużycia zasobów przez naszą cyfrową infrastrukturę są tego częścią. Dołącz do nas w [KDE Eko] (https://eco.kde.org/get-involved/). Uczyńmy cyfrową równowagę i wydajne pod względem zasobów wolne i otwarte oprogramowanie częścią naszej przyszłości, abyśmy mogli sprostać naszej odpowiedzialności za obecne i przyszłe pokolenia!

Świętuj Dzień Oszczędzania Energii z KDE Eco

Sat, 05 Mar 2022 00:00:00 +0000

Spośród wszystkich wyzwań, przed którymi stoi ludzkość w zmaganiu z oszczędzaniem energii jest jednym z najtrudniejszych do osiągnięcia wyzwań. Jest to jednak również wyzwanie, które warto podjąć, ponieważ wiele z obecnych źródeł energii, od których jesteśmy obecnie zależni, jest ograniczone.

Dlatego właśnie zmniejszenie ilości zużywanej przez nas energii jest priorytetem dla KDE Eco. Wszystkie projekty KDE są wolnym oprogramowaniem, a oznacza ono przejrzystość i autonomięużytkownika. Po pierwsze zawsze daje użytkownikom możliwość sprawdzania i wyciągania wniosków jak działa oprogramowanie; dziś ta przejrzystość została rozszerzona o [zużycie energii] (https://invent.kde.org/teams/eco/feep) przez oprogramowanie podczas użycia. Po drugie pozwala użytkownikom wolnego oprogramowania instalować to, czego potrzebują na urządzeniach, których potrzebują, omijając niepotrzebne i obciążające baterię oprogramowanie szpiegujące i zaśmiecające, jednocześnie [przedłużając żywotność swojego sprzętu] (https://fsfe.org/activities/upcyclingandroid/). Oba te elementy razem dają ,KDE Eco i programistom wolnego oprogramowania, środki do rozwoju energooszczędnych usprawnień dla aplikacji i struktur, aby kontynuowaćwsparcie dla, w przeciwnym razie, nieobsługiwanych urządzeń. Wdrażają dokładnie to, czego ludzie chcą i potrzebują.

Niemcy ogłosiły 5 marca [Dniem Oszczędzania Energii] (https://www.bmuv.de/service/veranstaltungen/veranstaltung/tag-des-energiesparens). Dziś zapraszamy cię do [przyłączenia się do nas] (https://eco.kde.org/get-involved/) KDE Eco! (Image: CC0).

Oczywiste jest, że oszczędzanie energii w przypadku niewielkiej liczby produktów programowych nie spowoduje zauważalnej różnicy. Wyobraźmy sobie jednak, że zapoczątkowujemy ten trend; wyobraźmy sobie, że oszczędzamy nawet niewielkie ilości energii w każdej aplikacji, grze, czy strukturze, setek tysięcy programów działających na milionach urządzeń z ciągłym wsparciem. Użytkownicy będą mogli cieszyć się dłuższą żywotnością baterii i niższymi rachunkami za prąd. Będą mogli nadal korzystać z działającego sprzętu, co przyniesie większe oszczędności osobiste, a jednocześnie zmniejszy globalną emisję CO2 dzięki uniknięciu niepotrzebnej produkcji i wysyłki nowych urządzeń. Co najważniejsze, jako gatunek będziemy zużywać mniej wspólnych zasobów, utrzymując cyfrową cywilizację ludzkości w ruchu.

Możesz mieć w tym udział.

Niemcy ogłosiły 5 marca [Dniem oszczędzania energii] (https://www.bmuv.de/service/veranstaltungen/veranstaltung/tag-des-energiesparens), a my już dziś zapraszamy do przyłączenia się do nas. Niezależnie od tego, czy jesteś użytkownikiem, który martwi się emisję węgla poprzez wykonywane obliczenia, czy też projektem, który chce poprawić wydajność swojego oprogramowania, odwiedź naszą stronę, aby dowiedzieć się, jak wziąć udział w KDE Eco i [dołącz do nas na naszym czacie] (https://matrix.to/#/#energy-efficiency:kde.org), aby porozmawiać na żywo z innymi członkami projektu.

Do zobaczenia na Dniu oszczędzania energii!

Zawiadomienie o finansowaniu

Projekt BE4FOSS został sfinansowany przez Federalną Agencję Ochrony Środowiska oraz Federalne Ministerstwo Środowiska, Ochrony Przyrody, Bezpieczeństwa Jądrowego i Ochrony Konsumentów (BMUV¹) którzy organizują Tag des Energiesparens (Dzień oszczędzania energii). Środki te są udostępniane na mocy uchwały niemieckiego Bundestagu.

Za treść tej publikacji odpowiada wydawca.

¹ Oficjalne loga BMUV i UBA są wysyłane tylko na żądanie pod adresem: verbaendefoerderung@uba.de