Eltzagor
| Eltzagor | |
|---|---|
_-_ximbomba_mallorca.jpg) | |
| Deskribapena | |
| Mota | friction drums with tied stick (en)  |
Eltzagorra perkusiozko musika tresna bat da, zehazki esanda, igurzketa danbor bat.
Zilindro huts bat da, tamaina ezberdinak izan ditzakeena eta material ezberdinez egina egon daitekeena; eta haren muturretako bat mintz batek estaltzen du. Mintz horren erdia igarotzen duen hagatxo bat du, zurezkoa edo beste edozein materialekoa izan daitekeena. Batzuetan, hagatxo honen ordez soka bat erabiltzen da. Hagatxoa igurztean, eltzagorrak oso soinu baxu eta berezi bat eratzen du.
Espainian, eltzagorra, Eguberri jaietan oso musika tresna tipikoa da, sarri, gabon kanta eta kantu herrikoiei laguntzen.
Hitzaren beste esanahi batzuk
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- Jerez de la Fronterako hiri andaluziarrean, Eltzagor gabon gauaren aurreko jaiegunetan egiten diren eguberri jai batzuei deitzen zaie. Bertan, jende talde batek, flamenkotutako gabon kantak kantatzen ditu (ohi, buleria gisa, koruan, eltzagor batek erritmoa daramalarik eta, batzuetan, beste musika tresna batzuek lagunduta, anis botila eta panderoak, adibidez.
- Andaluzian, Malagako probintzian batez ere, Eltzagor, techno musika elektronikoari esaten zaio, bere adar azkar eta ilunenetan, oro har, Acid techno eta Schranz azpigeneroak. Hitzaren esanahi honek AstralTech deitzen den kolektibo batean du bere jatorria. Kolektibo honek musika estandar hauek sustatzen ditu, egungo musika elektronikoetako joerek zaharkitutzat jotzen dituztenak. Hitzari, bi soinuen arteko antzekotasunagatik erreferentzia egiten zaio.
Jerezko eltzagorra
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Jatorria
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Andaluziako Jerez de la Frontera herrian Eltzagor [1] deitzen zaie Gabon Gauaren aurreko egunetan egiten diren Gabon jaiei. Jatorria XVIII. mendekoa da, eta izaera komunaleko bizitegi-espazio jakin batzuei lotuta dago, hala nola auzokideen patioei eta gortietako langileen etxeei, gañaniak izenez ezagutzen direnei. Haietan, gozokiak, ardoak eta kantuak partekatzen ziren, eta haien letrak eta erritmoak herri-kulturaren parte ziren.[2] Bertan, jende talde batek gabon-kantak abesten ditu koruan, normalean su baten inguruan aire zabalean bada, zambomba baten soinuarekin eta, batzuetan, pandereta edo anis-botilak bezalako beste instrumentu batzuekin lagunduta. [3]
Flamenkotutako eltzagorra
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Ijito eta flamenko tradizioa duten Jerezeko auzoetan, hala nola Santiago, San Miguel edo San Pedro auzoetan, flamenkotutako gabon-kantak abestuz ospatzen ziren eltzagorrak, eta gaur egun artista flamenko ugarik parte hartzen dute, bai zuzenean, bai estudioko grabazioekin. [4]
Gaur egun
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Urtero, abendua iristean, hainbat eltzagor ikusteko aukera izaten da. Udal-bandoaren bidez, banbape partikularrak, familiarrak eta herrikoiak bereizten dira, bai eta helburu pribatu eta komertzial argia dutenak ere. Hala jasotzen dira Eguberrietako jaiak eltzagoraren nortasun tradizionalari eusteko eta hala deitu ahal izateko baldintzak. [5] Aurreikusitako herri-eltzagor publikoak biltzen dituen gida ofiziala argitaratzen da, Jerezeko Udalak gainbegiratuta, eta gehienak udal-moduan, hermandadeek eta peña flamenkoek antolatzen dituzte, gehienetan plaza, kale, taberna, soto, egoitza sozial eta abarretan, non edozein pertsona elkartu eta parte har dezakeen. [6] 2022an programatutako eltzagor publikoen kopurua 70 eltzagor izatera iritsi zen.
Garrantzia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Jerezeko Udalaren arabera, eltzagorren garaia arautzen duen udal-bandoan argitaratzen du urtero:
"Jerezeko eltzagorra aparteko kultura-adierazpen bat da, eta Andaluziako Gabonetako ospakizun jatorrenetako bat. Bere dimentsio soziala, sinbolikoa eta identitarioa eta bere aberastasun liriko-musikala dira Andaluziako Ondare Historikoaren Katalogo Orokorrean Interes Kulturaleko Ondasun gisa inskribatzeko arrazoi nagusiak" [5]
Eltzagorrarekin bat egiten dute bere garrantzi historikoak, eragin sozial sakonak eta bere gabon-kanten balio historikoak.[7] Fenomeno honen garrantzia hain da handia, ezen 2015ean festa Interes Kulturaleko Ondasun izendatu baitzen eta "zambomba" hitza RAEren Hiztegian[8] sartzea onartu zen, Andaluziako dialektoan onartutako termino gisa. Horrez gain, eltzagorrak fenomeno sozial bat dira hirian, eta eragin kultural, ekonomiko eta sozial handia dute Gabonetan.
Erreferentziak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- ↑ (Gaztelaniaz) Desarrollo Web - Jesytel. «Jerez.es Ayuntamiento de Jerez :: Nuestras zambombas» www.jerez.es (kontsulta data: 2025-05-31).
- ↑ (Gaztelaniaz) Caraballo, Javier. «Villancicos eróticos e intransigencia» elconfidencial.com (kontsulta data: 2025-05-31).
- ↑ (Gaztelaniaz) «Zambombas de Jerez de la Frontera | Viajes y turismo por España y Portugal.» www.revistaiberica.com (kontsulta data: 2025-05-31).
- ↑ (Gaztelaniaz) Jerez, A. Cala /. (2010-12-11). «El disco 'Así canta nuestra tierra en Navidad', fiel a su cita cada año» Diario de Jerez (kontsulta data: 2025-05-31).
- 1 2 (Gaztelaniaz) lavozdelsur.es. (2022-11-01). «El bando municipal prohíbe la Zambomba de Jerez en noviembre: requisitos, horarios permitidos...» lavozdelsur.es (kontsulta data: 2025-05-31).
- ↑ (Gaztelaniaz) «Las zambombas en Jerez y Arcos: historia, cultura y tradición en Navidad» La Voz Digital 2018-12-05 (kontsulta data: 2025-05-31).
- ↑ (Gaztelaniaz) D, R.. (2017-12-12). «El III ciclo de 'Navidad Dulce Navidad' comenzará el jueves en la Sala Compañía» Diario de Jerez (kontsulta data: 2025-05-31).
- ↑ (Gaztelaniaz) Jerez, Redacción. (2015-10-19). «Podemos pedirá a la RAE que la palabra zambomba tenga otra acepción» Diario de Jerez (kontsulta data: 2025-05-31).
