BITNET
BITNET — 1981 жылы АҚШ-та Нью-Йорк қалалық университетінің (CUNY) қызметкері Ира Фукс пен Йель университетінің өкілі Грейдон Фримен құрған университеттер арасындағы бірлескен компьютерлік желі.[1] Ең алғашқы желілік байланыс осы екі жоғары оқу орны (CUNY және Йель) арасында тартылды.
Анықтама
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]Бастапқыда BITNET атауы «Because It's There Network» дегенді білдірген, бірақ уақыт өте келе оның мағынасы «Because It's Time Network» («Өйткені уақыты келген желі») болып өзгерді.[2]
BITNET желісіне қосылғысы келген кез келген колледж немесе университет қолданыстағы BITNET түйініне дейін деректерді беру желісін жалға алуға, осы желінің екі ұшына да модем сатып алып, оның біреуін қосылу нүктесіне жіберуге, сондай-ақ басқа мекемелердің өз торабына тегін қосылуына рұқсат беруге міндетті болды.
1980-жылдардың басында Ұлттық ғылым қоры (NSF) желілік технологиялардың игілігін кеңінен таратуға бағытталған бірнеше бастаманы қолға алды. Осындай жобалардың бірі CSNET деп аталды және ол TCP/IP хаттамасы арқылы елдегі бірнеше компьютерлік ғылымдар кафедраларын өзара біріктірді. Тағы бір жоба елдің әртүрлі аймақтарындағы университеттерді байланыстыратын өңірлік компьютерлік желілер жүйесі болды. 1981 жылы университеттер бас қосып, BITNET желісін құрды, бұл мыңдаған жаңа пайдаланушыға алғаш рет электронды пошта және файлдарды тасымалдау сияқты инновацияларды қолданып көруге мүмкіндік берді. Осы жаңа желілердің барлығы компьютерлік желілердің әлеуетін көрсетіп, NSFNET сияқты қуатты жалпыұлттық желіге деген сұранысты арттыруға септігін тигізді.
BITNET-тің алғашқы электронды журналы — VM/COM өз жұмысын Мэн университетінің ақпараттық бюллетені ретінде бастап, 1984 жылдың басында кеңінен таралды. 1987 жылдың күзінде BITNET бюллетеньдері ретінде ашылған екі электронды басылым бүгінгі күнге дейін хабар таратуын тоқтатқан жоқ. Олар: Electronic Air және SCUP Email News (бұрынғы атауы — SCUP Bitnet News).
1980-жылдардың ортасында IBM компаниясы BITNET желісіне үш жыл ішінде 2 миллион доллар көлемінде грант бөлді. Дегенмен, BITNET-ке қойылатын талаптар коммерциялық құрылымдармен, соның ішінде IBM-нің өзімен де ақпарат алмасуды шектеді, бұл техникалық көмек көрсету мен қателерді (багтарды) түзетуді қиындатты. Бұл мәселе әсіресе Silicon Graphics сияқты графикалық жұмыс станцияларын өндірушілермен әртүрлі типті (гетерогенді) желілер арқылы байланыс орнату кезінде қатты білінді.
Ауқымы
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]1988 жылдың сәуіріндегі жағдай бойынша BITNET шамамен 400 университетті және 1200 компьютерді біріктірді.[3] Өзінің даму шыңына жеткен 1991 жылға қарай бұл желі 500-ге жуық ұйым мен 3 000 түйінді (ноданы) қамтыды, олардың барлығы білім беру мекемелелері еді. Желі Солтүстік Американы (Канадада ол NetNorth деген атпен белгілі болды), Еуропаны (EARN ретінде),[4] Израильді (ISRAEARN),[5] Үндістанды (VIDYANET)[6] және Парсы шығанағының кейбір елдерін (GulfNet) қамтыды.
BITNET әлемнің басқа аймақтарында да, әсіресе 1980-жылдардың аяғы мен 1990-жылдардың басында 200-ге жуық түйін іске қосылып, белсенді пайдаланылған Оңтүстік Америкада өте танымал болды. 1980-жылдардың соңында Оңтүстік Африканың университеттаралық академиялық желісінің бір бөлігі (бастапқыда UNINET, кейінірек TENET — Жоғары білім беру желісі деп аталды) Родс университеті арқылы Интернетке шығатын TCP/IP шлюзімен бірге BITNET хаттамалары негізінде құрылды.[7]
Алайда, 1990-жылдардың басында TCP/IP жүйелері мен Интернеттің қарқынды дамуы, сондай-ақ академиялық мақсаттарда қолданылған базалық IBM мейнфрейм платформаларынан жаппай бас тарту салдарынан BITNET желісінің танымалдылығы мен қолданысы өте тез төмендеді.
Мұрасы
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]1984 жылы BITNET желісінде MAD деп аталатын мәтіндік форматтағы алғашқы көппайдаланушылық ойын (MUD — көппайдаланушылық зындан) іске қосылды.[8] Ойыншылар Америка Құрама Штаттарынан, Еуропадан немесе Израильден Францияда орналасқан бір орталық серверге қосылып ойнады.
1996 жылы CREN (Зерттеу және академиялық желілер корпорациясы) BITNET желісін қолдауды тоқтатты. Жекелеген түйіндер (нодалар) өздерінің телефон желілерін қалағанынша ашық қалдыруға құқылы болды, бірақ түйіндер біртіндеп өше бастағандықтан, желі бір-бірімен байланыса алмайтын бөліктерге ыдырап кетті. 2007 жылға қарай BITNET өз жұмысын іс жүзінде толықтай тоқтатты. Дегенмен, оның ізбасары саналатын және ақпаратты Интернет арқылы BITNET хаттамаларымен тасымалдайтын BITNET II желісін әлі де қолданатын пайдаланушылар бар.
Дереккөздер
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]- ↑ A Brief History of "Bit.net". Bit.net. Тексерілді, 30 тамыз 2012.
- ↑ How the Web Was Born: The Story of the World Wide Web — San Val, Incorporated. — P. 74, 75. — ISBN 978-0-613-92163-3.
- ↑ Fisher, Sharon (1988-04-25). "The Largest Computer Network". InfoWorld: S7–S10. https://books.google.com/books?id=pj0EAAAAMBAJ&pg=PA57. Retrieved 2025-04-17.
- ↑ The User's Directory of Computer Networks / Tracy Laquey — Elsevier, 1990. — ISBN 9781483296418.
- ↑ Humanist Archives Vol. 4 : 4.1144 Bitnet in Israel (1/69). Dhhumanist.org. (8 наурыз 1991). Тексерілді, 7 наурыз 2017.
- ↑ As emails turn 40, scientists recall India arrival | NDTV Gadgets360.com. Gadgets.ndtv.com. (9 қазан 2012). Тексерілді, 7 наурыз 2017.
- ↑ Lawrie, Mike The History of the Internet in South Africa - How it began. Тексерілді, 7 тамыз 2012.
- ↑ Warf Barney BITNET // The SAGE Encyclopedia of the Internet — SAGE Publications. — P. 56–57. — ISBN 978-1-4739-2661-5.
| ||||||
