Halsberg
.jpg)
Een halsberg (Middelnederlands: 'halsberch'), is de benaming voor dat deel van de wapenrusting in de middeleeuwen, dat hals en bovenlijf beschermde (bergde).
Een halsberg is een nauwsluitend, lang hemd met mouwen en een capuchon, reikend tot onder de knie en soms tot op de enkels, geweven uit ijzeren ringetjes, dat gedragen werd door ridders in de twaalfde en dertiende eeuw. Het gewicht varieert tussen de 15 en 25 kilogram. In de middeleeuwse Arthurroman maakt de halsberg deel uit van de standaarduitrusting van elke ridder. De halsberg beschermde de drager ervan tegen slagen met bijl, hamer of zwaard, voor zover die niet opgevangen konden worden met het schild. Tegen een frontale aanval met een lans met een ijzeren punt is de halsberg niet opgewassen, evenmin als tegen pijlen uit een kruisboog of een longbow.
Onder de halsberg droeg de ridder een linnen hemd en een gewatteerd vest. Om zijn benen en voeten te beschermen droeg hij ‘kousen’, die evenals de halsberg geweven waren van metalen ringetjes. Om zijn handen te beschermen droeg hij vergelijkbare handschoenen. Om zijn hoofd te beschermen droeg hij een (pot)helm. Over de halsberg heen droeg de ridder een wapenkleed, waaraan men kon afzien tot welke strijdende partij hij behoorde. Verdere identificatie vond plaats aan de hand van het beschilderde schild dat hij voerde.
Hoewel de halsberg een goed compromis was tussen bewegelijkheid en bescherming, werd zij met de komst van zwaardere wapens op het slagveld bedekt met metalen platen. In de loop van de middeleeuwen ontstond zo het harnas, waarin de drager beter beschermd was tegen aanvallen en waarin men nog steeds goed kon bewegen. De halsberg werd dus vervangen door het plaatharnas; hieronder werd nog wel een variant van de halsberg gedragen: de maliënkolder.
Aan het eind van de middeleeuwen, wanneer de halsberg heeft plaatsgemaakt voor het harnas, gaat men het woord halsberg gebruiken voor een metalen kraag die boven op het harnas (Engels: gorget) gedragen wordt ter bescherming van de hals.[1]
- Robinson Planché, James (1876) Cyclopædia of Costume, Vol. 1., blz 264. London, Chatto and Windus, Piccadilly
- De Geïntegreerde Taalbank (GTB) s.v. Halsberg
- Etymologiebank.nl Halsberg - (lichaamsbescherming)
- ↑ Koops, E. (2019) Maliënkolder – beschermend pak voor militairen en ridders. Historiek. (Geraadpleegd op 14 april 2026)
