dobbeltnamn

Skikken med doble førenamn kom til Noreg på 1700-talet gjennom tysk påverknad, fyrst i embetsstanden og byborgarskapet. Utover 1800-talet spreidde han seg i heile landet. I enkelte område på kysten og i nord hadde nesten heile befolkninga dobbeltnamn mot slutten av 1800-talet, medan skikken var langt sjeldnare i innlandsbygder.

Gjennom fyrste halvdel av 1900-talet var doble førenamn vanlege i Noreg. Andelen steig fram mot andre verdskrigen og nådde ein topp i 1940-åra, då meir enn halvparten av alle nyfødde fekk to førenamn. Etter dette sokk bruken jamt. I 2024 fekk om lag eitt av fem barn doble førenamn, og andelen har lege på dette nivået sidan 2000-talet. Doble førenamn er framleis vanlegare i Nord-Noreg enn i sør.

Nedgangen har samanheng med at mange foreldre no gjev barna etternamna til båe foreldra, slik at heile namnet blir langt sjølv med berre eitt førenamn. Det er vanlegast med doble førenamn når det andre namnet er eit kort og tradisjonelt namn som Marie, Sofie, Aleksander eller Lars. Klassiske kombinasjonar som Emma Sofie, Anna Marie og Lars Erik er mellom dei vanlegaste. Bindestreken, som tidlegare var vanleg i dobbeltnamn (til dømes Anne-Marie), blir brukt sjeldnare i dag enn midt på 1900-talet.

Dei nordiske landa har liknande tradisjonar for doble førenamn, men med visse særtrekk. I Sverige og Danmark har mange i eldre generasjonar doble namn som Anna-Lena eller Anne Marie. I Danmark blir bindestrek brukt oftare i kvinnenamn enn i mannsnamn, og doble førenamn er noko vanlegare enn i Noreg.

I Finland er to førenamn vanleg, medan Island skil seg ut ved at mange har to førenamn, men bindestrek ikkje er tillate i namn.

I fleire europeiske land har doble førenamn lange tradisjonar, men bruken og skrivemåten varierer.

I Frankrike blir doble førenamn kalla prénoms composés, og blir skrivne med eller utan bindestrek, til dømes Jean-Luc, Marie-Anne eller Jean Paul. Doble førenamn vart vanlege på 1800-talet og heldt seg populære gjennom store delar av 1900-talet. I dag er dei mindre vanlege enn før.

I Tyskland oppstod moten med doble førenamn på 1700-talet, og dei var svært utbreidde på 1800- og tidleg 1900-tal. Etter andre verdskrigen gjekk bruken tilbake, og namn som Hans-Peter og Karl-Heinz er no mest brukt av eldre generasjonar. I Storbritannia er doble førenamn sjeldne, men finst i enkelte familiar og er meir utbreidde i overklassa. I USA førekjem dei særleg i sørstatane, der dobbeltnamn som Mary Grace, Billy Bob og Peggy Ann er relativt utbreidde. I den spansktalande verda får mange barn to førenamn i tillegg til to etternamn, og kombinasjonar som José Antonio og María Carmen er mellom dei mest utbreidde. I det meste av Europa er doble førenamn vanlege i eldre generasjonar, men sjeldnare blant nyfødde.

I mange ikkje-vestlege område er dobbeltnamn òg vanlege, men dei kan ha andre funksjonar enn i Europa. I delar av Latin-Amerika og Søraust-Asia blir to førenamn ofte brukte for å æra slektningar eller helgenar. I Kina, Japan og Korea er det derimot uvanleg med to førenamn; dei fleste har eitt gitt namn, ofte med to teikn som saman dannar ei meiningsberande eining. I fleire afrikanske land, som Nigeria og Sør-Afrika, kan personar ha fleire førenamn frå ulike språk og tradisjonar, til dømes både eit vestleg og eit lokalt namn brukt side om side.

I Noreg vart det lovpålagt å ha fast etternamn i 1923. Før dette brukte folk som oftast patronym (som Olsen eller Hansdatter) og gardsnamn, som kunne variere gjennom livet. Doble etternamn vart lenge fyrst og fremst brukt av høgare samfunnslag eller ved giftarmål mellom familiar som ynskt å bevare båe slektsnamna.

Dagens namnelov gjev alle rett til å kombinere to etternamn til eitt dobbelt etternamn med bindestrek (til dømes Hansen-Nilsen). Alternativt kan ein bruke det eine slektsnamnet som mellomnamn, plassert mellom førenamn og etternamn (til dømes Emma Hansen Berg). Eit mellomnamn blir ikkje rekna som ein del av etternamnet. Over halvparten av norske barn får i dag slektsnamna til båe foreldra – oftast som mellomnamn + etternamn.

Bruken av bindestrek i etternamn er mindre utbreidd, men er vanleg mellom par som ynskjer eitt felles familienamn eller som vil markere likestilling.

Sverige, Danmark og Finland har alle tilnærma like reglar for doble etternamn, men med ulike juridiske løysingar. Sverige avskaffa ordninga med mellannamn i 2017 og tillèt dobbelt etternamn utan bindestrek. Danmark har i lang tid hatt krav om bindestrek dersom to slektsnamn skal reknast som eitt etternamn. I Finland kan barn få båe foreldras etternamn, med eller utan bindestrek, men namna blir rekna som to separate etternamn heller enn eitt kombinert.

Island har ein heilt annan namneskikk. Der blir som regel patronym brukt eller matronym (til dømes Jónsdóttir eller Guðmundsson), og arvelege slektsnamn er forbode for nye familiar.

Mange europeiske land har dei siste tiåra opna for eller oppmuntra til doble etternamn. I Frankrike vart det frå 2005 mogleg å gje barn båe foreldras etternamn, skilt med bindestrek eller mellomrom. Fleirtalet får framleis berre namnet til faren, men andelen med dobbeltnamn aukar. I Italia bestemde grunnlovsdomstolen i 2022 at barn som hovudregel skal ha etternamna til begge foreldra, i valfri rekkjefylgje. I Tyskland blei det frå 2025 mogleg for ektefellar å ta felles dobbelt etternamn og gje det vidare til barn.

I Spania og spansktalande land er to etternamn norma: fyrst farens, deretter moras. Ordninga har eksistert sidan 1500-talet. I Storbritannia og USA er dobbelt etternamn (double-barrelled surnames) blitt vanlegare mellom yngre og mellom par som ynskjer å kombinere namna. Skikken, som tidlegare var knytt til overklasse, blir i dag brukt som uttrykk for likestilling.

I mange land utanfor Europa er etternamnssystema annleis. I Kina, Japan og Korea har kvar person som regel eitt slektsnamn, men det kan kombinerast med klannamn eller ættenamn i meir formelle samanhengar. I delar av India og Nepal kan ein ha fleire namn som uttrykkjer både slekt, kaste og geografisk opphav, slik at namnet i praksis blir dobbelt eller fleirdelt. I den arabiske verda består namnet tradisjonelt av ei rekkje ledd – personnamn, farsnamn, bestefarsnamn og ættenamn – der to eller fleire ofte fungerer som etternamn i vestleg forstand.