Dux

Dux (në shumës: ducēs) është fjala latine për "prijës", udhëheqës (nga emri dux, ducis, "udhëheqës, gjeneral") dhe më vonë për dukë dhe variantet e formave të tij (doge, duce, etj.). Gjatë Republikës Romake dhe për shekujt e parë të Perandorisë Romake, dux mund ti referohej ndaj kujtdo që komandonte trupa, si gjeneralë romakë asht udhe udhëheqës të huaj, por nuk ishte një rang formal ushtarak.

Perandoria Romake

Përdorimi origjinal

Deri në shekullin e III, dux nuk ishte një shprehje formale e rangjeve brenda ushtrisë ose hierarkisë administrative romake.^[1]

Në Ushtrinë Romake, një dux duhet të ishte një gjeneral në drejtim të dy ose më shumë legjioneve. Ndërsa titulli i dux mund ti referohet një konsulli ose imperator, ai zakonisht i referohej guvernatorit të provincave romake.

Në shkrimin e komentarëve të tij mbi luftën Gale, Jul Çezari e përdor termin vetëm për gjeneralët keltë, me një përjashtim për një komandant romak i cili nuk mbante rang zyrtar.^[2]

Ndryshimi i përdorimit

Nga mesi i shekullit të III të e.s., ai fitoi konotacione më të përpikta duke përkufizuar komandantin e një force ekspeditionare, zakonisht të formuar nga detashmente (d.m.th., vexillationes) nga një ose më shumë formacioni të rregullta ushtarake. Këto emërime bëheshin të përballeshin me situata specifike ushtarake, kur kërcënimi për tu përballur dukej përtej kapaciteteve të strukturës komanduese provinciale që kishte karakterizuar Ushtrinë Romake të Perandorisë së Lartë.^[3]

Nga koha e Galienit e në vijim për më shumë se një shekull ata ishin në mënyrë të pandryshueshme Viri Perfectissimi, d.m.th., anëtarë të klasës së dytë të rendit të equites.^[4] Kështu, atë do të tejkalonin komandantët e tjerë të legjioneve provinciale, që zakonisht ishin Viri Egregii – ekuestër të klasit të tretë.^[5]

Duces dallonin nga praesides, që ishin autoriteti suprem civil dhe ushtarak, brenda provincave të tyre në faktin që funksioni i të parëve ishte pastërtisht ushtarak. Megjithatë, autoriteti ushtarak i një dux nuk ishte domosdoshmërisht i kufizuar në një provincë të vetme dhe ata nuk duket se kanë qenë subjekt të autoritetit të guvernatorit të provincës në të cilën ata ndodhte të operonin. Nuk do të ishte deri në fundin e shekullit të III që termi dux do të paraqitej si një rang i rregullt ushtarak i mbajtur nga një oficer madhor i limitanei – d.m.th. trupat kufitare në dallim ata të bashkangjitur me një ushtri perandorake në fushë (comitatenses) – me një zonë të përcaktuar gjeografike përgjegjësie.^{[note 1]}^[6]

Reformat Diokleciane

Nën Dioklecianin, gjatë Tetrarkisë, do të krijohej një post i ri i quajtur dux me pushtet të ndarë nga roli i guvernatorit të një province. Dux ishte posti më i lartë ushtarak brenda provincës dhe komandonte legjionet, por guvernatori duhet të autorizonte përdorimin e fuqive të tij, pas të cilës dux mund të vepronte në mënyrë të pavarur dhe të drejtonte të gjitha çështjet ushtarake. Dux Belgicae secundae ("komandanti i provincës së dytë belge") është një shembull.

Gjithashtu provincat u riorganizuan në dioqeza me secilën dioqezë të administruar nga një vicarius. Si me guvernatorët, vicarius asistohej nga një dux. Ky dux ishte superior ndaj të gjithë duces të tjerë brenda dioqezës; kur vicarius thërriste legjionet e dioqezës në aksion, të gjitha legjionet ishin nën komandën e dux. Nga ana tjetër, posti i dux ishte bërë subjekt i magister militum i prefekturës së tij përkatëse pretoriane dhe mbi të ndaj perandorit. Dux per Gallias i dioqezës së Galisë është një shembull i këtij posti.

Zhvillime të mëtejshme

Në Periudhën Bizantine të Perandorisë Romake, pozicioni i dux do të mbijetonte (në greqishten bizantine: δούξ, duks, shumës δούκες, dukes) si një rang i barazvlefshëm me një gjeneral (strategos). Në fundin e shekullit të X dhe fillimin e shekullit të XI, një duks ose katepano ishte në drejtim të një rekrutimi të madh të përbërë nga mjaft themata më të vogla dhe të regjimenteve profesionale (tagmata) të Ushtrisë Bizantine (në dallim nga forcat gjerësisht si milici të shumicës së themata). Në Periudhën Komneniane, titulli duks do të zëvendësonte fare strategos në caktimin e oficerit ushtarak në detyrë të një teme. Në Marinën Bizantine, dukes i flotës do të shfaqej në vitet 1070, ndërsa posti i megas duks ("duka i madh") do të krijohej në vitet 1090 si kryekomandant i të gjithë Marinës Bizantine.

Titulli gjithashtu do të ngrinte emrin e një familjeje, klanin aristokrat Dukas, i cili në shekujt e IX–XI ofroi mjaft perandorë dhe gjeneralë bizantinë, ndërsa bartësit më të vonë të emrit (nga ana mëmësore të rrjedhur nga familja origjinale) do të themelonin Despotatin e Epirit.

Pas Perandoria Romake Perëndimore

Mbreti Arthur, në një nga shfaqjet më të hershme letrare, është përshkruar si dux bellorum ("dux i luftës") mes mbretërve të romako-britonëve në luftërat e tyre kundër anglo-saksonëve. Një kronikë nga manastiri i Shën Martinit në Këln pohon se manastiri ishte plaçkitur nga saksonët në vitin 778, por se u rindërtua nga një "Olgerus, dux Daniæ" (që mund të ketë qenë personi historik rreth të cilit do të formohej miti i Ogier Danit), me ndihmën e Karlit të Madh.

Dux është gjithashtu rrënja e titujve të ndryshëm fisnik feudal të rangut të parëve, të tillë si fjala shqipe dukë, fjala angleze duke, franceze dhe katalane duc, spanjolle dhe portugeze duque, fjala veneciane doge, italiane duca dhe duce, dhe greqishtja bizantine dukas (δούκας).

Diktatori fashist italian Benito Musolini përdori titullin dux (dhe në italisht duce) për të paraqitur udhëheqjen e tij. Një moto fashiste ishte "DVX MEA LVX" në latinisht me kuptimin "Duçja është drita ime" ose "Udhëheqësi është drita ime".^[7]

Në Rusinë para-revolucionare, Завод «Дукс» (fabrika Duks) ndërtonte biçikleta, vetura dhe avionë në Moskë.^[8]

Arsim

Në Hong Kong, Skoci, Afrikën e Jugut, Australi dhe Zelandën e Re dux është një titull modern i dhënë për stundentët me vlerësimin më të lartë në arritjet akademike, artistike ose sportive (Dux Litterarum, Dux Artium dhe Dux Ludorum përkatësisht) në secilin vit diplomimi.^[9] Kjo mund të çoi në studime në universitete.^[10] Salutatorian mund ti jepet titulli proxime accessit (që do të thotë "ai/ajo vjen pastaj") ose semidux.^[11]
Në universitetet portugeze Dux është më i madhi i studentëve, zakonisht në ngarkim të mbikqyrjes së praxe (rituale inicimi për rishtarët).

Kultura popullore

Te RuneScape 3, "Dux" i ofrohet lojtarëve si një zgjedhje e titullit bashkë me "Duke" dhe "Duchess".
TE Light Bringer të Red Rising Saga të Pierce Brown, "Dux" është një rang dhe titull i dhënë atyre që flasin me autoritetin e sovranit të tyre, si në personazhin e Holiday ti Nakamura.

Shiko gjithashtu

Shënime

↑ Dux më i hershëm i dëshmuar me një përgjegjësi ë përcaktuar rajonale duket se ka qenë Aur. Firminiani, dux limit. prov. Scyt ... – d.m.th. dux i trupave kufitare të provincës së Skithisë – në vitet 290 të e.s..

Citime fundore

↑ Millar, Fergus (1993). The Roman Near East, 31 B.C.-A.D. 337 (në anglisht). Harvard University Press. ISBN 978-0-674-77886-3.
↑ Thomas Ernst Josef Wiedemann (1986). "The Fetiales: A Reconsideration". Classical Quarterly (në anglisht). 36: 483. romaku i quajtur dux është Publius Licinius Krasi, i cili ishte tepër i ri për të mbajtur një detyrë.
↑ Smith, R. E. (1979). "Dux; Praepositus". Zeitschrift für Papyrologie und Epigraphik (në anglisht dhe gjermanisht). 36: 277–278.
↑ Christol, M. (1978). "Un duc dans une inscription de Termessos (Pisidie)". Chiron (në frëngjisht). 8: 537–538.
↑ Nagy, T. (1965). "Commanders of Legions in the age of Gallienus". Acta Archeologica Hungarica (në anglisht). XVII: 290–307.
↑ Brian Campbell (2003). "CIL III 764 = ILS 4103, "Inscriptions to the Magna Mater in the Provinces of Moesia"". The Roman Army, 31 BC – AD 337: A Sourcebook (në anglisht). Routledge. fq. 239. ISBN 0-415-07173-9 – nëpërmjet Google Books.
↑ "M7418 DUCE MUSSOLINI - DUX MEA LUX - VINO "BARCOLLO MA NON MOLLO" FASCISMO MILITARY (NO POSTCARD ADESIVO ADHESIVE)". Delcampe.it (në italisht). Arkivuar nga origjinali më 4 mars 2016. Marrë më 10 shtator 2025.
↑ "4. Предприятия и заводы оборонной промышленности" [4. Sipërmarrje dhe Fabrika të Industrisë Mbrojtëse]. Военный паритет (në rusisht). Arkivuar nga origjinali më 2 dhjetor 2013.
↑ "Albion Park High School | Dux of the School". Albionpk-h.schools.nsw.edu.au (në anglisht). Arkivuar nga origjinali më 16 mars 2018. Marrë më 25 dhjetor 2025.
↑ "University of Otago Dux Scholarship, Scholarships Database, University of Otago, New Zealand". Otago.ac.nz (në anglisht).
↑ "Prizes & Awards Lincoln High School". Lincoln.school.nz (në anglisht). Arkivuar nga origjinali më 15 janar 2026. Marrë më 25 dhjetor 2025.

Bibliografia

Burime të lashta

Lua error te Moduli:Citation/CS1 te rreshti 1763: attempt to index field '?' (a nil value). Versioni anglisht këtu Arkivuar 20 nëntor 2015 tek Wayback Machine.
Mark Tulius Ciceroni (1998). Niall Rudd; Jonathan Powell (red.). The Republic and The Laws (në anglisht). Oxford University Press. ISBN 978-0-19-283236-8.
Mark Tulius Ciceroni (1855). George Long (red.). M. Tullii Ciceronis Orationes: With A Commentary (në anglisht). Vëll. II. George Bell, Whitaker and co.
Mark Tulius Ciceroni (1928). Walter Miller (red.). De officiis (në anglisht). William Heinemann ltd.
Diodor Sikuli (2014). The Complete Works of Diodorus Siculus (në anglisht). Delphi Classics.
Kasius Dion Koceiani, Historia Romana; (Versioni anglisht)
Dionisi i Halikarnasit, Antiquitates Romana.
Eutropi, Breviarium historiae romanae (teksti latin), I-X.
Mark Porcius Katoni; Mark TerencVarroni; Lucius Junius Moderat Kolumela; Rutilius Taur Emilian Paladi (1864). Les Agronomes latins: Caton, Varron Columelle, Palladius (në frëngjisht). Përkthyer nga Charles-François Saboureux de La Bonneterie. Firmin Didot Fréres – nëpërmjet Gallica.^{[lidhje e vdekur]}
Gaius Sallustius Krispi; Jul Çezari; Vellej Paterkuli; Lucius Ane Flori (1850). Désiré Nisard (red.). Salluste, Jules César, C. Velléius Paterculus et A. Florus: œuvres completes avec la traduction en français (në frëngjisht dhe latinisht). Firmin Didot frères.
Tit Livi (1834). George Baker (red.). The History of Rome (Ab Urbe Condita) (në anglisht). Vëll. I. Jones & Co. – nëpërmjet Google Books.
Tit Livi (1835). George Baker (red.). Ab Urbe Condita (në anglisht). Vëll. II. Jones & Co. – nëpërmjet Google Books.
Plini i Riu (1890). The Letters of the Younger Pliny (në anglisht). Përkthyer nga John Delaware Lewis. Londër, Angli: Kegan Paul, Trench, Trübner & Co.
Plutarku (1878). John Langhorne; William Langhorne (red.). Plutarch’s Lives Translated from the Original Greek (në anglisht). Vëll. 1. Harper & Brothers.
Polibi (1922–1927). H. J. Edwards (red.). The Histories (në anglisht). Përkthyer nga William Roger Paton. Harvard University Press.
Procopi i Çezaresë (1916). The History of the Wars (në anglisht). Vëll. The Vandalic War. Përkthyer nga H. B. Dewing. Cambridge University Press.
Lucius Ane Seneka (1998). Umberto Boella (red.). Lettere a Lucilio (në italisht). Unione Tipografico-Editrice Torinese. ISBN 88-02-02664-5.
Lucius Ane Seneka (1910). Archibald Geikie (red.). Phycical Science in the Time of Nero: Being a Translation of the Quaestiones Naturales of Seneca (në anglisht). Përkthyer nga John Clarke. Macmillan and Co.
Straboni (1917–1932). The Geography (në anglisht). Përkthyer nga H. L. Jones. Harvard University Press.
Publius Kornelius Taciti (1942). "I. The Annals; II. The History; III. The Life of Cnæus Julius Agricola; IV. Germany and Its Tribes; V. A Dialogue on Oratory". përmbledhur nga Moses Hadas (red.). The Complete Works of Tacitus: The Annals – The Hisstory – The Life of Cnaeus Julius Agricola – Germany and Its Tribes – A Dialogue on Oratory (në anglisht). Përkthyer nga Alfred John Church; William Jackson Brodribb. Random House. ISBN 978-039430953-8. {{cite book}}: Mospërputhje ISBN / Datë (Ndihmë!)

Burime historiografike moderne

Abbott, Frank Frost; Johnson, Allan Chester (1926). Municipal Administration in the Roman Empire (në anglisht). Prinston: Princeton University Press.
Frank Frost Abbott (1999). A History and Description of Roman Political Institutions (në anglisht). Adegi Graphic LLC. ISBN 978-0-543-92749-1.
Bartusis, Mark C. (1997). The Late Byzantine Army: Arms and Society 1204–1453 (në anglisht). Filadelfia: University of Pennsylvania Press. ISBN 0-8122-1620-2.
Belke, Klasus (2020). Tabula Imperii Byzantini (në gjermanisht). Vëll. 13: Bythinia und Hellespontos. Vjenë: Verlag der Österreichischen Akademie der Wissenschaften. ISBN 978-3-7001-8329-7.
Brizzi, Giovanni (1997). Storia di Roma. 1. Dalle origini ad Azio (në italisht). Bolonja: Pàtron.
Brubaker, Leslie; Haldon, John F. (2011). Byzantium in the Iconoclast Era, c. 680–850: A History (në anglisht). Cambridge University Press.
Michel Bur (1986). "La maison forte au Moyen Age" (në frëngjisht). Actes de la table ronde de Nancy, Pont-à-Mousson, 1984, Paris: Ed. CNRS.
J. B. Bury (1889). History of the Later Roman Empire (në anglisht). Vëll. 1. Londër: Macmillan.
Andrea Carandini, La nascita di Roma: dei, lari, eroi e uomini all'alba di una civiltà, Torino, 1998.
Brian Campbell (2003). "CIL III 764 = ILS 4103, "Inscriptions to the Magna Mater in the Provinces of Moesia"". The Roman Army, 31 BC – AD 337: A Sourcebook (në anglisht). Routledge. fq. 239. ISBN 0-415-07173-9 – nëpërmjet Google Books.
Andrea Carandini, red. (2012). Atlante di Roma antica (në italisht). Milano: Mondadori Electa. ISBN 978-88-370-8510-0.
Christol, M. (1978). "Un duc dans une inscription de Termessos (Pisidie)". Chiron (në frëngjisht). 8: 537–538.
Cipolla, Carlo (1970). European Culture and Overseas Expansion (në anglisht). Londër: Pelican.
John A. Crook (1955). Consilium Principis: Imperial Councils and Counsellors from Augustus to Diocletian (në anglisht). Cambridge University Press. fq. 22.
de Blois, Lucas. 2011. "Army and General in the Late Roman Republic". In A Companion to the Roman Army. Edited by Paul Erdkamp, 164–179. Oxford: Wiley-Blackwell.
Dillon, Matthew; Garland, Lynda (2005). Ancient Rome: From the Early Republic to the Assassination of Julius Caesar (në anglisht). Routledge. ISBN 978-041522458-1.
Adrew Drummond (1999). "gens". përmbledhur nga Simon Hornblower; Antony Spawforth; Esther Eidinow (red.). Oxford Classical Dictionary (në anglisht). Oxford University Press. fq. 630–631. ISBN 0-19-866172-X.
Eberle, Lisa Pilar; le Quéré, Enora (2017). "Landed Traders, Trading Agriculturalists? Land in the Economy of the Italian Diaspora in the Greek East". Journal of Roman Studies (në anglisht): 107, 27–59. JSTOR 26576044.
Andrew Erskine, red. (2012). A Companion to Ancient History (në anglisht). John Wiley & Sons. ISBN 978-1-118-58153-7.
Jean-Claude Fredouille (1986). Dictionaire de la civilisation romaine (në frëngjisht). Paris: Larousse.
Emilio Gabba (1976). Republican Rome: The Army and the Allies (në anglisht). Përkthyer nga P. J. Cuff. University of California Press.
Emilio Gabba; etj. (1999). Introduzione alla storia di Roma (në italisht). Milano: LED. ISBN 88-7916-113-X.
Andrea Giardina (1993). L'uomo romano (në italisht). Economica Laterza.
Andrea Giardina (2005). Profili di storia antica e medievale (në italisht). Vëll. 1. Laterza Edizioni Scolastiche.
Gibbon, Edward (2015). The History of the Decline and Fall of the Roman Empire (në anglisht). Vëll. 4. Cambridge University Press. ISBN 978-113933357-3.
Gillett, Andrew (2001). "Rome, Ravenna and the Last Western Emperors". Papers of the British School at Rome (në anglisht). 69 (69). British School at Rome: 131–167. doi:10.1017/S0068246200001781. JSTOR 40311008.
Marcel Le Glay; Jean-Louis Voisin; Yann Le Bohec (2002). Storia romana (në italisht). Il Mulino. ISBN 978-88-1508779-9.
Michael Grant (1978). History of Rome (në anglisht). Scribner’s. ISBN 978-068415986-7.
Gorge Grote (1872). "LXVII. The Drama". A History of Greece: From Earliest Period to the Close of the Genereation (në anglisht). Vëll. VII. John Murray. fq. 1–19.
Erich S. Gruen (1986). The Hellenistic World and the Coming of Rome (në anglisht). Vëll. 1. University of California Press.
Haldon, John F. (1984). Byzantine Praetorians: An Administrative, Institutional and Social Survey of the Opsikion and Tagmata, c. 580–900 (në anglisht). Bon: Dr. Rudolf Habelt GmbH.
Haldon, John F. (1995). "Kosmas of Jerusalem and the Gotthograikoi". Byzantinoslavica (në anglisht). 56 (1): 45–54.
Haldon, John F.; Kennedy, Hugh N. (2012). "Regional Identities and Military Power: Byzantium and Islam, ca. 600–750". përmbledhur nga Walter Pohl; Clemens Gantner; Richard Payne (red.). Visions of Community in the Post-Roman World: The West, Byzantium and the Islamic World, 300–1100 (në anglisht). Ashgate. fq. 317–353.
Peter Heather (2006). The Fall of the Roman Empire: A New History of Rome and the Barbarians (në anglisht). Oxford University Press.
Peregrine Horden; Nicholas Purcell (2000). The Corrupting Sea: A Study of Mediterranean History (në anglisht). Wiley-Blackwell. ISBN 978-063121890-6.
Karl-J. Hölkeskamp (2010). Reconstructing the Roman Republic: An Ancient Political Culture and Modern Research (në anglisht). Princeton University Press.
Arnold H. M. Jones (1972). Il Tramonto del Mondo Antico (në italisht). Bari: Casa Editrice Giuseppe Laterza & Figli. CL 20-0462-3. (titulli origjinal i veprës Arnold H. M. Jones (1966). The Decline of the Ancient World (në anglisht). Londër: Lonmans, Green and Co. Ltd.
Kazhdan, Alexander, red. (1991). The Oxford Dictionary of Byzantium (në anglisht). Oxford University Press. ISBN 0-19-504652-8.
Lee, A. (2013). From Rome to Byzantium AD 363 to 565: The Transformation of Ancient Rome (në anglisht). Edinburgh University Press. ISBN 978-074862790-5. JSTOR 10.3366/j.ctt1g0b1z1.
Macrides, Ruth (2007). George Akropolites: The History – Introduction, Translation and Commentary (në anglisht). Oksford: Oxford University Press. ISBN 978-0-19-921067-1.
Paul Magdalino (2002) [1993]. The Empire of Manuel I Komnenos, 1143–1180 (në anglisht). Kembrixh: Cambridge University Press. ISBN 0-521-52653-1.
Ralph W. Mathisen (2019). Ancient Roman Civilization: History and Sources, 753 BCE to 640 CE (në anglisht). Nju Jork Siti, Nju Jork: Oxford University Press. ISBN 978-0-19-084960-3. OCLC 1038024098.
Charles Merivale (1880). A General History of Rome: From the Foundation of the City to the Fall of Augustulus, B.C. 753 – A.D. 476 (në anglisht). Nju Jork: Harper & Brothers.
Millar, Fergus (1993). The Roman Near East, 31 B.C.-A.D. 337 (në anglisht). Harvard University Press. ISBN 978-0-674-77886-3.
Fergus Millar (2002). "The Political Character of the Classical Roman Republic, 200–151 B.C.". Rome, the Greek World, and the East: The Roman Republic and the Augustan Revolution (në anglisht). University of North Carolina Press. fq. 136-138.
Theodor Mommsen (1972). Storia di Roma antica (në italisht). Firence: Sansoni.
Muhlberger, S., The Fifth Century Chroniclers: Prosper, Hydatius and the Gallic Chronicler of 452 (Leeds, 1990).
Nagy, T. (1965). "Commanders of Legions in the age of Gallienus". Acta Archeologica Hungarica (në anglisht). XVII: 290–307.
Nelson, Eric (2001). The Complete Idiot's Guide to the Roman Empire (në anglisht). Alpha Books. ISBN 0-02-864151-5.
John Nesbitt; Nicolas Oikonomides, red. (1991). Catalogue of Byzantine Seals at Dumbarton Oaks and in the Fogg Museum of Art (në anglisht). Vëll. 1: Italy, North of the Balkans, North of the Black Sea. Dumbarton Oaks Research Library and Collection. ISBN 0-88402-194-7.
Vladimir Orel (1998). Albanian Etymological Dictionary (në anglisht). Brill.
Ugo Enrico Paoli (2005). Vita romana (në italisht). Oscar Mondadori.
Harry Thurston Peck, red. (1898). "Imperator". Harper’s Dictionary of Classical Antiquities (në anglisht). Harper & Brothers.
Pertusi, A. (1952). Constantino Porfirogenito: De Thematibus (në italisht). Romë: Biblioteca Apostolica Vaticana.
Gabriella Poma (2009). Le istituzioni politiche del mondo romano (në italisht). Il Mulino. ISBN 978-88-1513430-1.
David Stone Potter; D. J. Mattingly (1999). Life, Death, and Entertainment in the Roman Empire (në anglisht). University of Michigan Press. ISBN 0-472-08568-9.
Claudio Rendina (2007). Roma ieri, oggi e domani (në italisht). Roma: Newton Compton Editori. ISBN 978-88-541-1025-0.
Norbert Rouland (1979). Pouvoir politique et dépendance personnelle dans l’antiquité romaine: genès et rôle des raports de clientèle (në frëngjisht). Latomus. ISBN 978-2-87031-106-6.
Salzman, Michele R. (2021). The Falls of Rome. Crises, Resilience, and Resurgence in Late Antiquity (në anglisht). Cambridge University Press. ISBN 978-131627592-4.
Walter Scheidel; Ian Morris; Richard P. Saller (2013). The Cambridge Economic History of the Greco-Roman World (në anglisht). Cambridge University Press. fq. 18. ISBN 978-113905414-0. OCLC 1277066427. Marrë më 7 qershor 2022.
Shukurov, Rustam (2016). "4. The Byzantine Turks in the Balkans". The Byzantine Turks, 1204-1461 (në anglisht). fq. 157–182. doi:10.1163/9789004307759_006. ISBN 978-900430775-9.
Toy, Sidney. Castles: Their Construction and History (në anglisht). ISBN 978-0-486-24898-1 – nëpërmjet Archive.org.
Smith, R. E. (1979). "Dux; Praepositus". Zeitschrift für Papyrologie und Epigraphik (në anglisht dhe gjermanisht). 36: 277–278.
Stowe, George B. (1995). "Palatinates". përmbledhur nga Kibler, William; Zinn, Grover A. (red.). Medieval France: An Encyclopedia (në anglisht). Garland. fq. 576. ISBN 978-082404444-2.
Soustal, Peter; Koder, Johannes (1981). Tabula Imperii Byzantini (në gjermanisht). Vëll. 3: Nikopolis und Kephallenia. Vjenë: Verlag der Österreichischen Akademie der Wissenschaften. ISBN 978-3-7001-0399-8.
Stearns, Peter N. (2001). The Encyclopedia of World History (në anglisht). Houghton Mifflin. ISBN 0-395-65237-5.
Syme, Ronald (1958). "Imperator Caesar: A Study in Nomenclature". Historia: Zeitschrift für Alte Geschichte (në anglisht). 7 (2): 172–188. JSTOR 4434568.
Rein Taagepera (1979). "Size and Duration of Empires: Growth-Decline Curves, 600 B.C. to 600 A.D." Social Science History (në anglisht). 3 (3/4). Duke University Press: 124–126. doi:10.2307/1170959.
Tellegen-Couperus, Olga (1993). Short History of Roman Law (në anglisht). Routledge. ISBN 0-415-07251-4.
Tomei, Maria Antonietta (1998). The Palatine (në italisht). Përkthyer nga Luisa Guarneri Hynd. Milano: Electa (Ministero per i Beni e le Actività Culturali Sopraintendenza Archeologica di Roma).
Bryan Ward-Perkins (2005). The Fall of Rome: And the End of Civilization (në anglisht). Oxford University Press. ISBN 0-19-280728-5.
Thomas Ernst Josef Wiedemann (1986). "The Fetiales: A Reconsideration". Classical Quarterly (në anglisht). 36: 482-484.
Wolfram, Herwig (1988). History of the Goths (në anglisht). Berkeley dhe Los Angeles: University of California Press. ISBN 978-0-52006-983-1.

Lidhje të jashtme

Definimi i dux tek WikiFjalori

[6] Dux më i hershëm i dëshmuar me një përgjegjësi ë përcaktuar rajonale duket se ka qenë Aur. Firminiani, dux limit. prov. Scyt ... – d.m.th. dux i trupave kufitare të provincës së Skithisë – në vitet 290 të e.s..

[1] Millar, Fergus (1993). The Roman Near East, 31 B.C.-A.D. 337 (në anglisht). Harvard University Press. ISBN 978-0-674-77886-3.

[2] Thomas Ernst Josef Wiedemann (1986). "The Fetiales: A Reconsideration". Classical Quarterly (në anglisht). 36: 483. romaku i quajtur dux është Publius Licinius Krasi, i cili ishte tepër i ri për të mbajtur një detyrë.

[3] Smith, R. E. (1979). "Dux; Praepositus". Zeitschrift für Papyrologie und Epigraphik (në anglisht dhe gjermanisht). 36: 277–278.

[4] Christol, M. (1978). "Un duc dans une inscription de Termessos (Pisidie)". Chiron (në frëngjisht). 8: 537–538.

[Nagy-5] Nagy, T. (1965). "Commanders of Legions in the age of Gallienus". Acta Archeologica Hungarica (në anglisht). XVII: 290–307.

[7] Brian Campbell (2003). "CIL III 764 = ILS 4103, "Inscriptions to the Magna Mater in the Provinces of Moesia"". The Roman Army, 31 BC – AD 337: A Sourcebook (në anglisht). Routledge. fq. 239. ISBN 0-415-07173-9 – nëpërmjet Google Books.

[8] "M7418 DUCE MUSSOLINI - DUX MEA LUX - VINO "BARCOLLO MA NON MOLLO" FASCISMO MILITARY (NO POSTCARD ADESIVO ADHESIVE)". Delcampe.it (në italisht). Arkivuar nga origjinali më 4 mars 2016. Marrë më 10 shtator 2025.

[9] "4. Предприятия и заводы оборонной промышленности" [4. Sipërmarrje dhe Fabrika të Industrisë Mbrojtëse]. Военный паритет (në rusisht). Arkivuar nga origjinali më 2 dhjetor 2013.

[10] "Albion Park High School | Dux of the School". Albionpk-h.schools.nsw.edu.au (në anglisht). Arkivuar nga origjinali më 16 mars 2018. Marrë më 25 dhjetor 2025.

[11] "University of Otago Dux Scholarship, Scholarships Database, University of Otago, New Zealand". Otago.ac.nz (në anglisht).

[12] "Prizes & Awards Lincoln High School". Lincoln.school.nz (në anglisht). Arkivuar nga origjinali më 15 janar 2026. Marrë më 25 dhjetor 2025.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[note 1]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]