Audhumbla
Audhumbla, İskandinav mitolojisinde evrenin yaratılma döneminde yer alan ilk varlık ve inek olarak tasvir edilen kozmik varlıktır. Adı Eski Norsça da Audhumbla (ayrıca Auðhumla, Auðumla, Audhumla biçimlerinde de geçer) olarak yazılır ve genellikle “bolluk veren, boynuzu olmayan inek” anlamında yorumlanır.
Audhumbla'nın hikâyesi, İskandinav mitolojisinin en temel metinlerinden birisi olan Nesir Edda'nın Gylfaginning kısmında yer alır ve ismi tüm İskandinav mitolojisi kaynaklarından yalnızca Gylfaginning da geçer.
Mitolojideki Yeri ve Yaratılışın Hikâyesi
[değiştir | kaynağı değiştir]Kozmik Başlangıç
[değiştir | kaynağı değiştir]Evren daha yaratılmamışken, geniş bir boşluk olan Ginnungagap vardı — bir yanda ateş diyarı Muspelheim, diğer yanda ise buz diyarı Niflheim vardı. Bu birbirinden farklı iki zıt dünyanın enerjileri bir araya geldi ve buzları eriterek ilk varlıkların oluşmasını sağladı. Bu eriyen buzdan doğan ilk iki canlıdan biri Audhumbla idi. Onun varoluşu ile birlikte aynı anda Jötunn diyarında yaşayan buz devlerinin atası Ymir de ortaya çıktı.
Ymir’in Beslenmesi
[değiştir | kaynağı değiştir]Audhumbla'nın en önemli varoluş sebebi, dev Ymiri sütüyle beslemekti. Audhumblanın memelerinden dört süt nehri aktı ve bu süt, Ymir'in hayatta kalmasını sağladı. Farklı mitolojilerde süt, yaşamın ve dünyaya can veren enerjinin bir yansıması olarak kullanılır. Bu bağlamda Audhumblanın sütü Ymirin ve dolayısıyla tüm evrenin yaşamının ilk kaynağıdır.
Tanrının Doğuşu
[değiştir | kaynağı değiştir]Búri, İskandinav mitolojisinde tanrıların soyunun atasıdır. Audhumbla'nın tuzlu buzları yalayıp şekillendirmesi ile yaratılır. Búrinin bir oğlu vardır (annesi bilinmez): Borr. Borr, buz devi Bölþorn'ın kızı(veya torunu, bilgiler net değildir) Bestla ile evlenir ve bu birliktelikten Odin, Vili ve Vé doğar. Bu üç kardeş daha sonra Ymiri öldürüp Midgard'ı(dünya) yaratırlar.
İsim ve Etimoloji
[değiştir | kaynağı değiştir]Audhmbla'nın adı iki Eski Norsça kelimenin birleşiminden gelir:
- auðr → “zenginlik”, “bolluk”
- humala / humblar → “boynuzsuz”
Genellikle “bolluk veren boynuzsuz inek” olarak adlandırılır. Bununla birlikte, auðr kelimesinin anlamı “kader” veya “çorak” gibi daha soyut ve farklı kavramlara da işaret eder; bu da isimdeki birden fazla sembolik açıdan belirsizliği açıklar.
Akademik Yorumlar ve Değerlendirmeler
[değiştir | kaynağı değiştir]Audhmbla üzerine yapılan yorumlarda, mitoloji araştırmacısı John Lindow, inek figürünün dünya genelindeki birçok yaratılış anlatısında sıkça karşımıza çıktığını belirtir. Ancak Lindow'a göre Audhmbla'yı asıl dikkat çekici kılan şey, İskandinav mitolojisindeki iki düşman soy arasında benzersiz bir bağ kurmasıdır: Bir yandan devlerin atası olan Ymiri besleyerek onun varlığını sürdürmesini sağlar, diğer yandan ise tanrıların atası olan Búriyi buzların içinden ortaya çıkararak Æsir soyunun doğuşuna aracılık eder. Böylece Audhmbla, mitolojide birbirine düşman iki kozmik hattın — devler ve tanrılar — kökeninde aynı anda yer alan birleştirici bir figür hâline gelir.
Mitoloji tarihçisi Rudolf Simek ise Audhmblayı daha geniş bir kültürel bağlam içinde ele alır. Simek, Roma senatörü Tacitus'un MS 1. yüzyılda kaleme aldığı Germania adlı eserinde Cermen halklarının boynuzsuz sığırlar beslediğinden söz edildiğine dikkat çeker ve bunun Audhmblanın adıyla da anlamlı bir paralellik kurduğunu belirtir.
Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- Simek, Rudolf. (2007). Kuzey Mitolojisi Sözlüğü (çev. Angela Hall). D.S. Brewer. ISBN: 0-85991-513-1
- Lindow, John. (2001). İskandinav Mitolojisi: Tanrılar, Kahramanlar, Ritüeller ve İnançlar Üzerine Bir Rehber. Oxford University Press. ISBN: 0-19-515382-0
- Liberman, Anatoly. (2016). Dua ve Kahkaha İçinde: Ortaçağ İskandinav ve Germen Mitolojisi, Edebiyatı ve Kültürü Üzerine Denemeler. Paleograph Press. ISBN: 9785895260272
Çizim Tasviri Bağlantıları
[değiştir | kaynağı değiştir]- MyNDIR (My Norse Digital Image Repository) Audhumbla'nın el yazmalarından ve erken dönem basılı kitaplardan alınmış resimleri.
