Harmageddon

Ordet Harmageddon er brukt berre ein gong i Det nye testamentet, i Johannes' openberring 16,16: «Og dei [tre demoniske ånder] samla kongane på den staden som på hebraisk heiter Harmageddon.» Verset inngår i ei mytisk skildring av hendingar i dei siste tider (kapittel 15–16), der sju englar heller ut kvar si skål med straff frå Gud for vondskapen på Jorda. Verset innleier den sjuande og siste straffa og utgjer eit klimaks i teksta: Snart er tida inne for den endelege domen på «Guds, Den allmektiges store dag» (vers 14).

Skildringa spelar på forteljinga om dei ti landeplagene i Det gamle testamentet/Den hebraiske Bibelen (2. Mosebok kapittel 7–11). Johannes' openberring tolkar landeplagene i Egypt og Israelsfolket si redning frå egyptarane som ein parallell til og eit forvarsel på kyrkja og dei kristne sitt håp om frigjering frå Romerriket.

Ordet (på gresk 'Armagedôn) kjem truleg frå hebraisk Har-Megiddo («Megiddos fjell»), men det er uvisst kva for eit fjell som er meint. Megiddo var ein økonomisk og strategisk svært viktig by i oldtidas Israel og åstad for mange store slag. Etter cirka år 600 fvt. opplevde byen ei langvarig nedetid, men nyare arkeologiske utgravingar har avdekka restar av ein militærleir der. Det er sannsynleg at den sjette romerske legionen heldt til i Megiddo i tida cirka 66–135 evt., det vil seie i den perioden Johannes' openberring vart til.

Førestillinga om Harmageddon spela ei rolle i apokalyptisk tenking allereie i mellomalderen, men fekk eit oppsving i enkelte kristne rørsler i siste halvdel av 1800-talet. Spesielt viktig har denne tenkinga vore innan Jehovas vitner. Også innan evangelikal kristendom på 1970- og 1980-talet var mange opptekne av denne tanken. Eit eksempel på det er den mykje lesne boka til Hal Lindsey, The 1980's: Countdown to Armageddon (1980).

Med den aukande interessa i allmennkulturen for ulike domedag-scenario har tenkinga om Harmageddon fått stor utbreiing, særleg frå 1990-talet av. Fleire filmar hentar stoff frå dette, for eksempel den amerikanske Armageddon (1998) og videospelet Mortal Kombat: Armageddon (2006). Det er utgjeve fleire romanar, historier og teikneseriar med Harmageddon som tittel og tema. Sjølv om Harmageddon i Johannes' openberring ikkje utgjer den endelege slutten på historia, blir dette ofte i moderne fantasilitteratur forstått som verdas ende eller ein overgang til eit heilt anna tilvære.

Dokumentarfilmen «Praying for Armageddon» (2023) av den norske regissøren Tonje Hessen Schei gir eit innblikk i korleis førestillingar om Harmageddon pregar delar av den evangelikale kristendommen i USA.

Førestillingar om Harmageddon har òg fått nedslag i musikkverda, blant anna i namna til fleire tungrock-grupper, som det britiske Armageddon (på 1970-talet) og det svenske med same namn (frå 1997) samt som tittel på ei rekke musikkalbum og songar.

• Det gamle testamentet
• Det nye testamentet
• Den hebraiske bibelen
• Bibelen

• Bibel.no: Harmageddon

• Boxall, Ian (2006): The Revelation of Saint John.
• Sagrusten, Hans Johan (2022): Johannes' openberring – ein samtidsvisjon.
• Bibelselskapet (2024): Studiebibelen – nynorsk og bokmål.
• Økland, Jorunn og Lyons, William John (red.) (2009): The Way the World Ends? The Apocalypse of John in Culture and Ideology.