douglasgran

Dekkskjela i frøkonglane er treflika og midtfliken er tydeleg lengre enn kongleskjela. Nålene er spisse og sit på eit tappforma nålefeste.

Konglane er hengande og 5–10 centimeter lange. Unge kvistar er finhåra. Fargen på trevirket varierer med alder og veksestad. Vanlegvis er det noko raudt i virket, dette kan variere med gulfarging. Ved hogst, eller bearbeiding av virket vil ein kjenne ei markert lukt av harpiks.

Innafor sine naturlege vekseområde finst douglasgrana på mange ulike markslag, og ho set ikkje særleg store krav. Men på sur myrjord (låg pH) trivst ho ikkje. Treslaget får si beste utvikling på sandblanda leirjord med frisk fukt, og blir rekna som noko varmekjær. Kystforma krev meir varme enn fjellforma. Treslaget er lyskrevjande. Douglasgrana har eit svært djupt rotsystem, og det bør derfor vere rikeleg med lausmassar der ho skal vekse.

Douglasgran vart først innført til England i 1827 som prydtre av den skotske botanikaren David Douglas (1799–1834). I nokre europeiske land har ho seinare òg blitt eit viktig skogtre. Begge varietetane er hardføre og toler klimaet i store delar av Noreg (herdigheitssone H5–6). I Noreg finst det plantefelt langs kysten av Vest-Noreg og nordover til Nordland, mest i forsøkssamanheng. Dei eldste kjende trea er planta i 1870-åra. Arten er òg planta som parktre og hagetre, mest på Austlandet og Sørlandet. Ein har funne forvilla individ på Austlandet, Sørlandet, Vestlandet og nord til Salten. Samla produksjonsareal i Noreg er vurdert til å omfatte i underkant av 2000 dekar.

Når vekstforholda er på sitt beste, får douglasgrana ein svært rask vekst. Ho blir rekna for å vere det mest hurtigveksande nåletreet på stillehavskysten. I sine naturlege utbreiingsområde, i urskogar, når treslaget høgder på 55–75 meter. I 1902 vart det felt eit tre i Canada som målte 124 meter. I 1998 vart det målt eit ståande tre ved Brummit Creek i Oregon på 99,4 meter. Dette treet kan ha vakse ytterlegare sidan den gong.

Treslaget omfattar dermed nokre av dei høgaste trea i verda. Men eitt treslag i sypressfamilien, kystmammuttre (Sequoia sempervirens), òg kalla redwood, kan bli høgare og har verdsrekorden. Eit tre av kystmammuttre vart i 2006 målt til 115,92 meter i Redwood Nasjonalpark i California. Amerikanarane har gjeve treet namnet Hyperion. Namnet har gresk opphav og betyr «den høge», eller «den som går over».

Douglasgran er eit treslag som kan bli svært gammalt. Det er registrert tre i USA som er meir enn 1300 år gamle.

I boka Skogskjøtsel del 1 presenterte professor Ola Børset i 1985 produksjonstal for douglasgran frå plantingar ved Stend utanfor Bergen. Eit bestand på 42 år hadde her ein løpande årleg tilvekst på 2,4 kubikkmeter per dekar. Talet på tre etter tynning var 68 per dekar.

Til samanlikning har Alf Brantseg ved dåverande Vestlandets forstlige forsøksstasjon (no ein del av NIBIO) publisert produksjonstabellar for vanleg norsk gran som var planta på Vestlandet. Talet på tre i alderen 40–50 år vart med tynning redusert frå 160 til 99 per dekar. Årleg tilvekst per dekar i denne perioden var 2,14 kubikkmeter per dekar.

Nålefallsoppen Phaeocryptopus gaeumannii er eit stort problem for douglasgraner som er innførte til Europa. Dette er ein sekksporesopp som ikkje er særleg problematisk i USA, men i Europa kan han gjere stor skade på treslaget. Omfanget av skadar er redusert ved import av meir motstandsdyktige proveniensar. I Noreg er det påvist sterk skade av denne soppen i berre ein bestand med douglasgran. Det er i Ås i Akershus, men soppen er funnen fleire stader i landet. I Mellom-Europa blir også douglasgran skada av ein annan sekksporesopp, Diplodia sapinea, men denne soppen er ikkje påvist i Noreg.

Til liks med den heimlege grana vår kan òg douglasgran bli angripen av rotròte, noko som skjer allereie i ung alder. Douglasgran blir i Noreg sterkt beita av hjortevilt.

Douglasgran er svært mykje brukt i bygningsindustrien, og blir òg importert til Noreg, kanskje først og fremst som kryssfinér nytta i konstruksjon. Fargen minner om gran. Densiteten ved 15 prosent fukt er 0,52 gram per kubikkcentimeter. Styrkeeigenskapane er omtrent som for vanleg furu, det same gjeld krympingsforholda. Douglasvirket er ganske haldbart i uteklima, men har lett for å få overflatesprekkar. I internasjonal handel går treslaget ofte under nemninga Oregon pine. Ved stillehavskysten gir treslaget store, feilfrie dimensjonar.

Trevirket er sterkt og hardt. Det er derfor svært attraktivt til mange ulike bruksområde. Douglasgran er òg enkel å impregnere. Men virket har eit stort innhald av harpiks, noko som gjer det dårleg eigna til sulfittcellulose. Stokkar som ikkje eignar seg til andre føremål går derfor til produksjon av sulfatcellulose.

I Artsdatabanken si framandartsliste frå 2023 er douglasgran vurdert til ikkje å ha nokon kjende negative økologiske effektar i landet vårt, og treslaget finst berre sparsamt i Noreg. Men treslaget har rask høgdevekst og kan skyggje ut andre artar.

Arten er vurdert til potensielt høg risiko (PH), og har stort invasjonspotensial.

• furufamilien
• kryssfinér

• Artsdatabanken si framandartsliste: douglasgran

• Børset, Ola (1985): Skogskjøtsel 1. Skogøkologi. Landbruksforlaget.
• Elven, Reidar | Bjorå, Charlotte S. | Fremstad, Eli | Hegre, Hanne | Solstad, Heidi (2022): Norsk flora, 8. utgåve. Det norske samlaget.
• Helgestad, Arne (red.) (1994): Heje/Nygaard Norsk Skoghåndbok. Landbruksforlaget.