အာရပ်များ

အာရပ်လူမျိုး (အင်္ဂလိပ်: Arabs၊ အာရဗီ: العرب) သည် အရှေ့အလယ်ပိုင်း အာရေဗျကျွန်းဆွယ်တွင် မူလအခြေစိုက်ခဲ့ပြီး၊ လက်ရှိတွင် အာရေဗျကျွန်းဆွယ်၊ တိုက်ဖြတ်ဒေသ(Levant)၊ အာဖရိကမြောက်ပိုင်းနှင့် အာဖရိကဦးချိုဒေသ (Horn of Africa) အထိ ကျယ်ပြန့်စွာ ပျံ့နှံ့နေထိုင်လျက်ရှိသည့် ဆီးမိုက်တစ် (Semitic) နွယ်ဝင် လူမျိုးစုကြီးတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် အာရပ်ဘာသာစကား၊ အာရပ်ယဉ်ကျေးမှုနှင့် သမိုင်းကြောင်းဆိုင်ရာ ဘုံအမှတ်လက္ခဏာများကို ပိုင်ဆိုင်ထားကြသည်။ ကမ္ဘာတစ်ဝန်းတွင် အာရပ်နွယ်ဖွား လူဦးရေ သန်း ၄၅၀ ကျော်ရှိပြီး ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံး လူမျိုးစုကြီးများထဲတွင် တစ်ခုအပါအဝင် ဖြစ်သည်။

အာရပ်လူမျိုး

العرب (Al-ʿArab)
လူဦးရေ စုစုပေါင်း
(သန်း ၄၅၀ ကျော် (ကမ္ဘာတစ်ဝန်း))
အများစု နေထိုင်သည့် နေရာ
အရှေ့အလယ်ပိုင်းနှင့် အာဖရိကမြောက်ပိုင်း (အာရပ်ကမ္ဘာ) အဓိကပြန့်နှံ့ရာနိုင်ငံများ: အီဂျစ်နိုင်ငံ၊ ဆော်ဒီအာရေဗျနိုင်ငံ၊ အီရတ်နိုင်ငံ၊ အယ်လ်ဂျီးရီးယားနိုင်ငံ၊ မော်ရိုကိုနိုင်ငံ၊ ဆူဒန်နိုင်ငံ၊ ဆီးရီးယားနိုင်ငံ၊ ယီမင်နိုင်ငံ ပြည်ပအခြေစိုက်နိုင်ငံများ: ဘရာဇီးနိုင်ငံ၊ ပြင်သစ်နိုင်ငံ၊ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၊ တူရကီနိုင်ငံ
ဘာသာစကား
အာရပ်ဘာသာစကား (မိခင်ဘာသာစကား)
ကိုးကွယ်မှု
Predominantly အစ္စလာမ်ဘာသာ (ဆန္နီနှင့် ရှီအာ) Minority: ခရစ်ယာန်ဘာသာ (ကော့ပ်၊ မာရိုနိုက်၊ ဂရိအော်သိုဒေါ့စ်)၊ ဒရုဇ် (Druze)
ဆက်စပ် တိုင်းရင်းသား အုပ်စုများ
ဂျူးလူမျိုး၊ အာရမိတ်လူမျိုး၊ မော်လတာလူမျိုး နှင့် အခြားသော ဆေမစ်တစ် (Semitic) နွယ်ဖွားများ

"အာရပ်" ဟူသော ဝေါဟာရကို ရှေးဦးကာလက အာရေဗျကျွန်းဆွယ်ရှိ ခြေသလုံးအိမ်တိုင် မျိုးနွယ်စု (Bedouins) များကို ရည်ညွှန်းရန် အသုံးပြုခဲ့သော်လည်း၊ အေဒီ ၇ ရာစုတွင် အစ္စလာမ်ဘာသာ စတင်ထွန်းကားလာပြီးနောက် အာရပ်အင်ပါယာများ ချဲ့ထွင်လာမှုနှင့်အတူ အာရပ်ဘာသာစကားနှင့် ယဉ်ကျေးမှုသည် အရှေ့အလယ်ပိုင်းနှင့် အာဖရိကမြောက်ပိုင်းတစ်ခွင်သို့ လွှမ်းမိုးသွားခဲ့ရာမှ အာရပ်အမှတ်လက္ခဏာသည် ယနေ့ခေတ်ကဲ့သို့ ပိုမိုကျယ်ပြန့်လာခဲ့သည်။

သမိုင်းကြောင်း

သမိုင်းမှတ်တမ်းများအရ "အာရပ်" ဟူသော အမည်ကို အေဒီမတိုင်မီ ၉ ရာစုက အဆီးရီးယန်း (Assyrian) ကျောက်စာများတွင် "အာရီဘီ" (Aribi) ဟူ၍ ပထမဆုံး စတင်တွေ့ရှိခဲ့ရသည်။ ၎င်းတို့သည် သဲကန္တာရအတွင်း ကုလားအုတ်များဖြင့် ကုန်သွယ်မှုပြုလုပ်နေထိုင်ခြင်းဖြင့် အသက်မွေးခဲ့ကြသူများ ဖြစ်သည်။ ရှေးခေတ်အာရပ်များသည် မိမိတို့၏ သီးခြားမျိုးနွယ်စု (Tribes) အလိုက် လွတ်လပ်စွာ နေထိုင်ခဲ့ကြပြီး Nabataeans နှင့် Ghassanids ကဲ့သို့သော ရှေးဦးအာရပ်ဘုရင်နိုင်ငံငယ်များကိုလည်း တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။

အစ္စလာမ်ခေတ်နှင့် အင်ပါယာကြီးများ ထွန်းကားခြင်း

အေဒီ ၇ ရာစုတွင် တမန်တော် မုဟမ္မဒ်က အစ္စလာမ်ဘာသာကို စတင်ဟောကြားပြီးနောက် အချင်းချင်း စိတ်ဝမ်းကွဲနေသော အာရပ်မျိုးနွယ်စုအားလုံးကို တစ်စုတစ်စည်းတည်း ဖြစ်အောင် စုစည်းနိုင်ခဲ့သည်။ ၎င်းနောက်ပိုင်း ပေါ်ပေါက်လာသည့် ရာရှီဒွန် (Rashidun)၊ အုမိုင်ယဒ် (Umayyad) နှင့် အဘတ်ဆစ် (Abbasid) အာရပ်အင်ပါယာကြီးများသည် အတ္တလန္တိတ်သမုဒ္ဒရာမှသည် အလယ်အာရှနှင့် အိန္ဒိယနယ်စပ်အထိ နယ်မြေချဲ့ထွင်နိုင်ခဲ့သည်။ ဤကာလကို "အာရပ်ရွှေခေတ်" (Islamic Golden Age) ဟု ခေါ်ဆိုပြီး သိပ္ပံ၊ ဆေးပညာ၊ သင်္ချာ၊ နက္ခတ္တဗေဒနှင့် ဒဿနိကဗေဒကဏ္ဍများတွင် ကမ္ဘာ့အဆင့်မြင့်ဆုံး ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်များကို ထူထောင်နိုင်ခဲ့ကြသည်။

ခေတ်သစ်ကာလ

၁၆ ရာစုမှစ၍ အာရပ်ဒေသအများစုသည် အော့တိုမန်အင်ပါယာ (Ottoman Empire) ၏ လက်အောက်သို့ ကျရောက်ခဲ့ပြီး၊ ပထမကမ္ဘာစစ်အပြီးတွင် ဗြိတိန်နှင့် ပြင်သစ်တို့၏ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာ အုပ်ချုပ်မှုကို ခံခဲ့ရသည်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ပြီးနောက်ပိုင်းတွင်မှ လက်ရှိ အီဂျစ်၊ ဆော်ဒီအာရေဗျ၊ အီရတ် စသည့် ခေတ်သစ်အာရပ်နိုင်ငံများအဖြစ် လွတ်လပ်ရေး ရရှိခဲ့ကြသည်။ ၁၉၄၅ ခုနှစ်တွင် အာရပ်နိုင်ငံများအကြား ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရန် "အာရပ်လိဂ်" (Arab League) ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။

ဘာသာစကား

အာရပ်ဘာသာစကား (العربية / Al-ʿArabiyyah) သည် ဆေမစ်တစ် ဘာသာစကားနွယ်ဝင် ဖြစ်ပြီး အာရပ်လူမျိုးများ၏ အဓိက အမှတ်လက္ခဏာ ဖြစ်သည်။စံအာရပ်စကား (Modern Standard Arabic - MSA)သည် ကုရ်အာန်ကျမ်းစာလာ ရှေးဟောင်းအာရပ်စကားကို အခြေခံထားပြီး၊ အာရပ်ကမ္ဘာတစ်ခုလုံးရှိ စာပေ၊ မီဒီယာ၊ အစိုးရရုံးစိုက်ရာများနှင့် ပညာရေးတွင် ဘုံအဖြစ် အသုံးပြုကြသည်။နေ့စဉ်လူမှုဘဝတွင်မူ ဒေသအလိုက် ပြောဆိုပုံများ ကွဲပြားကြသည်။ ဥပမာ- အာဖရိကမြောက်ပိုင်းသုံး (Maghrebi)၊ အီဂျစ်သုံး (Egyptian) နှင့် အော်ပီယံကျွန်းဆွယ်သုံး (Gulf Arabic) စသည်ဖြင့် ကွဲပြားကြရာ၊ အစွန်းနှစ်ဖက်ရှိ ဒေသသုံးစကားများသည် အပြန်အလှန် နားလည်ရန် ခဲယဉ်းတတ်သည်။

ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု

အာရပ်လူမျိုးအများစုသည် အစ္စလာမ်ဘာသာ (ဆန္နီနှင့် ရှီအာဂိုဏ်းခွဲများ) ကို သက်ဝင်ယုံကြည်ကြသည်။ သို့သော်လည်း အာရပ်အားလုံးသည် မွတ်စလင်များ မဟုတ်ကြသကဲ့သို့၊ ကမ္ဘာပေါ်ရှိ မွတ်စလင်အားလုံးသည်လည်း အာရပ်များ မဟုတ်ကြပါ။ (ဥပမာ- အင်ဒိုနီးရှား၊ ပါကစ္စတန်နှင့် အီရန်တို့သည် မွတ်စလင်နိုင်ငံများဖြစ်သော်လည်း အာရပ်လူမျိုးများ မဟုတ်ကြပါ)။အာရပ်လူမျိုးများထဲတွင် ခရစ်ယာန်ဘာသာဝင် အများအပြားလည်း ရှိကြပြီး ၎င်းတို့ကို အီဂျစ်၊ လေဗနွန်၊ ဆီးရီးယားနှင့် ဂျော်ဒန်နိုင်ငံတို့တွင် အဓိကတွေ့ရသည်။ ၎င်းတို့သည် အစ္စလာမ်ဘာသာ မပေါ်ပေါက်မီကတည်းကပင် ထိုဒေသတွင် အခြေစိုက်ခဲ့ကြသည့် ရှေးဟောင်းအာရပ်ခရစ်ယာန် နွယ်ဖွားများ ဖြစ်ကြသည်။

ယဉ်ကျေးမှု

ဧည့်ဝတ်ကျေပွန်မှုနှင့် ရိုးရာဓလေ့

အာရပ်ယဉ်ကျေးမှုတွင် အရေးအကြီးဆုံး တန်ဖိုးတစ်ခုမှာ "ဧည့်ဝတ်ကျေပွန်ခြင်း" (Arabic hospitality) ဖြစ်သည်။ ဧည့်သည်ကို ကော်ဖီ (Gahwa) နှင့် စွဲကပ်သီး (Dates) များဖြင့် နွေးထွေးစွာ တည်ခင်းဧည့်ခံလေ့ရှိသည်။ မိသားစုစနစ်နှင့် မျိုးနွယ်စုအလိုက် စည်းလုံးမှုကို အလွန်အလေးထားကြသည်။

အနုပညာနှင့် ဗိသုကာပညာ

အစ္စလာမ့်ရိုးရာအရ ရုပ်တုဆင်းတု ထုလုပ်ခြင်းကို ရှောင်ကြဉ်လေ့ရှိသောကြောင့် အာရပ်တို့၏ အနုပညာသည် "အာရပ်စာလုံးအလှရေးနည်း" (Arabic Calligraphy) နှင့် ဂျီဩမေတြီဒီဇိုင်းများ ဖော်ဆောင်သည့် "အာရဘက်စ်" (Arabesque) ပန်းချီအနုပညာရပ်များတွင် အလွန်ထင်ရှားသည်။ ဗိသုကာပညာတွင်လည်း ကြီးကျယ်ခမ်းနားသော ဗလီဝတ်ကျောင်းတော်များ၊ လှပသော ခုံးကူးလက်ရာများနှင့် အတွင်းခြံဝင်း (Courtyard) ပါဝင်သည့် အိမ်ဒီဇိုင်းများမှာ ၎င်းတို့၏ ပြယုဂ်များ ဖြစ်ကြသည်။