Sahara

Sahara

Zdjęcie satelitarne
Państwo	Algieria Czad Egipt Libia Mali Maroko Mauretania Niger Sahara Zachodnia Sudan Tunezja
Powierzchnia	co najmniej 7 000 000 km²
Rodzaj obiektu	pustynia
Położenie na mapie Afryki Sahara
23°04′47,03″N 12°36′44,30″E

Sahara (Libia)

Sahara (Algieria)

Sahara (z arab. صحراء ṣaḥrāʼ – „pustynia”) – największy na Ziemi obszar pustynny (z pominięciem pustyń polarnych), rozciągająca się na 6000 km długości od Oceanu Atlantyckiego na zachodzie po Morze Czerwone na wschodzie i 2000 km szerokości z północny od gór Atlas na południe, gdzie granice wyznacza Sahel. Sahara znajduje się na terytorium jedenastu państw: Maroka, Sahary Zachodniej, Algierii, Tunezji, Libii, Egiptu, Mauretanii, Mali, Nigru, Czadu, Sudanu.

W źródłach pojawiają się różne informacje dotyczące powierzchni pustyni. Ocenia się, że powierzchnia Sahary wynosi 7 mln, 8,6 mln lub 9,2 mln km² powierzchni.

Geografia

Sahara stanowi cześć prekambryjskiej platformy afrykańskiej. Jej fundament tworzą głównie archaiczne i proterozoiczne gnejsy, granitoidy i łupki krystaliczne. Na nich leży pokrywa osadowa skał paleozoicznych, mezozoicznych i trzeciorzędowych (m.in. piaskowców, wapieni i margli) o miąższości do 3000-5000 m. Masywy krystaliczne Ahaggaru i Tibesti powstały na skutek silnej działalności tektonicznej, która spowodowała wylewy lawy.

Większość powierzchni Sahary wznosi się na wyżynach, niziny z depresjami (Kattara, Fajum, Szatt Malghigh) znajdują się w jej północnej i zachodniej części. Na środkowej Saharze znajdują się pasma gór wysokich Ahaggar (300 tys. km² powierzchni), Tibesti (100 tys. km² powierzchni), Adrar des Iforas, Ennedi. Wzdłuż Morza Czerwonego rozciągają się góry Atbaj. Pustynia składa się przeważnie z kamienistych i żwirowych niecek, wśród których wyróżnia się pustynie żwirowe (seriry) i hamadę (obszary kamieniste). Brzegi niecek opadają, tworząc szerokie suche doliny rzek, tzw. wadi. Wady pokrywają się wodą po sporadycznych deszczach, pojawiających się na Saharze raz na kilka lat. Ergi (pustynie piaszczyste) zajmują 20% powierzchni Sahary. Rozciągają się one w depresyjnych kotlinach zachodniej i środkowej części Sahary. Największym ergiem jest Wielki Erg Zachodni, rozciągający się między Mauretanią a Atlasem Saharyjskim. Inne ergi to: Wielki Erg Wschodni, Al-Dżuf, Erg Szasz, Irk al-Ikidi i Pustynię Libijską. Ukształtowane przez wiatr krajobrazy wydmowe zajmują ok. 10% powierzchni Sahary.

Sahara jest jednym z najuboższych w wodę obszarów na Ziemi. Jedynymi rzekami stałymi na Saharze są Nil i Niger. Na Saharze znajdują się słone jeziora okresowe, nazywane szottami lub sebkami.

Znajdująca się na Saharze w granicach Nigru wyżyna Aïr wraz z pustynią Ténéré wpisane są na Listę światowego dziedzictwa UNESCO.

Klimat

Sahara charakteryzuje się klimatem zwrotnikowym skrajnie suchym. Średnia roczna suma opadów wynosi od kilku mm do 100 mm w górach i do 200 mm na północnych i południowych granicach pustyni. Na większej części Sahary pojawiają się sporadyczne (występujące z kilkuletnimi przerwami) silny ulewy. Na skutek małej wilgotności powietrza i niewielkiego zachmurzenia temperatura wykazuje silne wahania dobowe i roczne. Średnia temperatura w styczniu waha się między 9–12°C, w lipcu między 33–38°C. W dzień temperatura może przekraczać 50°C, a w nocy spaść poniżej 0°C. Południowa część Sahary jest zaliczana do najgorętszych regionów Ziemi.

Między 8 a 3 tys. p.n.e., dzięki cyklicznym deszczom monsunowym Sahara była obszarem zdatnym do życia. Po zaniku deszczy Sahara zaczęła pustynnieć, a ludność zamieszkująca ten obszar w większości wycofała się na inne tereny.

W XXI wieku zaczęto odnotowywać przemieszczanie się piasku z Sahary do Europy. Piasek ten pokrywa niebo na pomarańczowo oraz pokrywa miasta europejskie cienką warstwą pyłu. Piasek ten przyczynia się do spadku produkcji energii słonecznej, okresowego zwiększania zachmurzenia, powodowanie problemów oddechowych wśród ludzi oraz zmniejszenia widoczności dla samolotów na niebie.

Flora i fauna

Na północnej części Sahary występuje roślinność zbliżona do flory śródziemnomorskiej (orzeszki pistacjowe, oleandry pospolite, dzikie oliwki), w południowej do sudańskiej (akacja, tamaryszek). Północną Saharę porastają trawy i krzewy. W centralnej części Sahary roślinność występuje wyłącznie w zagłębieniach, suchych dolinach i na zboczach pasm górskich. Na pustyniach skalnych i żwirowych pojawiają się zbiorowiska kserotermiczne krzewów i półkrzewów.

Aby zapobiegać rozszerzaniu się Sahary podejmuje się próby zalesienia obszaru pomiędzy południową granicą Sahary a Sahelem. Prace nad ograniczeniem pustynnienia terenów na południe od Sahary rozpoczęto w latach 50. XX wieku. W 2005 roku podczas szczytu Wspólnoty Państw Sahelu i Sahary zainicjowano program Wielki Zielony Mur. Jego początkowym celem miało być zapobiegnięcie dalszemu pustynnieniu obszarów na południe od Sahary. Plan zakładał posadzenie odpornych na suszę drzew w pasie od Senegalu do Dżibuti. Program objął pas o szerokości 15 km, obejmujący łącznie 100 mln km² hektarów powierzchni. W pracach nad Wielkim Zielonym Murem uczestniczą m.in. Unia Afrykańska i Organizacja Narodów Zjednoczonych do spraw Wyżywienia i Rolnictwa. Na przestrzeni lat państwa Unii Afrykańskiej zaczęły traktować Saharę jako naturalne środowisko, a Wielki Zielony Mur zaczęto przekształcać w strefę przejściową z różnorodną roślinnością i rozwiniętym zrównoważonym rolnictwem. Realizacja programu napotyka duże trudności, do 2015 roku sukcesem zakończyła się realizacja programów lokalnych w Nigerii, Senegalu i Etiopii.

Spośród zwierząt na Saharze żyją m.in. gazele, antylopy oryks, hieny, gepardy, szakale, fenki, strusie, sępy i skorpiony.

Ludność

Na Saharze żyje ok. 2,5 mln osób. Pustynia jest zamieszkała głównie przez nomadów i ludy rolnicze, zamieszkujące oazy.

Gospodarka

W okresie kolonialnym mocarstwa kolonialne nie były zainteresowane rozwojem gospodarczym Sahary. Po II wojnie światowej odkryto na tym obszarze złoża ropy naftowej, co przyczyniło się do wzrostu zainteresowania tym regionem przez społeczność międzynarodową.

Na Saharze eksploatowane są złoża ropy naftowej i gazu ziemnego (głównie w Algierii i Libii), fosforyty, soli kamiennej oraz rudy żelaza, uranu i miedzi. Duże złoża ropy naftowej znajdują się w północno-wschodniej Algierii, Egipcie (na obszarze Pustyni Zachodniej), w północno-wschodniej Libii, mniejsze złoża zaś w Tunezji, Maroku, Czadzie, Sudanie i Nigrze. Gaz ziemny wydobywa się w Egipcie, Algierii, Libii i Tunezji. Większe złoża miedzi znajdują się w Algierii i Mauretanii, mniejsza zaś w Tunezji, Egipcie, Maroku, Saharze Zachodniej i Nigrze. Uran wydobywany jest w Saharze Zachodniej i Nigrze. Główne złoża fosforanów znajdują się w Maroku i Saharze Zachodniej. Wydobycie ropy naftowej oraz metali nie przyczyniło się do zmiany struktury gospodarki i poprawki sytuacji gospodarczej ludności zamieszkującej obszary pustynne. Dochody ze sprzedaży surowców finansują głównie inwestycje w regionach przybrzeżnych.

Na początku XXI wieku pojawiły się projektu budowy infrastruktury produkującej energię z wiatru i słonecznej. Ze względu na surowy klimat, brak wody do obsługi i konserwacji sprzętu, wysokie koszty oraz niestabilną sytuację polityczną rozwój energii odnawialnej na obszarze Sahary napotyka trudności.

W oazach uprawia się zboża, palmę daktylową i tytoń. Na obrzeżach Sahary rozwinęła się turystyka. Transport juczny jest zastępowany przez transport drogowy i lotniczy.