Musanbiig
Jamhuuriyadda Mozambique | |
|---|---|
| Heesta qaranka: Pátria Amada (Boortaqiis) "Dhul hooyo oo la Jeclaysan yahay" | |
| Caasimadda | Maputo 25°57′S 32°35′E / 25.950°S 32.583°E |
| Magaalada ugu weyn | caasimadda |
| Luuqadaha rasmiga ah | Bortuqiis |
| Luuqadaha gobolka ee la aqoonsan yahay | Tsonga, Makhuwa, Sena, Lomwe, Sawaaxili |
| Qaybaha qowmiyadaha (2017)[1] |
|
| Diinta (2017)[2] |
|
| Dadka | Reer Mozambique |
| Dawladda | Jamhuuriyad badh-madaxtooyo oo midaysan oo xisbi-gabaray leh[3][4][5] oo hoos timaada dawlad kelitalis ah[6][7] |
| Daniel Chapo | |
| Maria Benvinda Levy | |
| Sharci-dejinta | Aqalka Jamhuuriyadda |
| Madaxbannaanida ka qaadatay Bortuqaal | |
| 1505–1975 | |
| 25 September 1964 – 8 September 1974 | |
| 25 June 1975 | |
| 25 June 1975 - 30 November 1990 | |
| 1977–1992 | |
| 21 December 2004 | |
| Bedka | |
• Wadarta | 801,590 km2 (309,500 sq mi) (35aad) |
• Biyo (%) | 2.2 |
| Dadka | |
• Qiyaastii 2024 | 34,881,007[8] (45aad) |
• Cufnaanta | 43.5/km2 (112.7/sq mi) (176aad) |
| Wax soo saar (PPP) | Qiyaastii 2025 |
• Wadarta | |
• Qofkiiba | |
| Wax soo saar (magac ahaan) | Qiyaastii 2025 |
• Wadarta | |
• Qofkiiba | |
| Qaybsiga (2022) | 49.6[10] sinnaan la'aan sarraysa |
| Kobaca (2023) | 0.493[11] hooseeya (183aad) |
| Lacagta | Metical (MZN) |
| Saacadda | UTC+2 (CAT) |
| Koodhka wicitaanka | +258 |
| Koodhka ISO 3166 | MZ |
| Furaha Internetka | .mz |
Websaydhka portaldogoverno.gov.mz | |
Mozambique,[lower-alpha 4] si rasmiga ahna loo yidhaahdo Jamhuuriyadda Mozambique,[lower-alpha 5] waa dal ku yaal Koonfur-bari Afrika kaasoo ay bari ka xigto Badweynta Hindiya, waqooyina Tanzania, waqooyi-galbeedna Malawi iyo Zambia, galbeedna Zimbabwe, iyo Eswatini iyo Koonfur Afrika dhanka koonfur iyo koonfur-galbeed. Dawladda madaxabannaan waxaa laga sifeeyay Comoros, Mayotte, iyo Madagascar iyada oo loo marayo Marinka Mozambique ee dhanka bari. Caasimadda iyo magaalada ugu weyn waa Maputo.
Xilliyadii u dhexeeyay qarniyadii 7aad iyo 11aad, taxane magaalooyin xeebeed Sawaaxili ah ayaa ka dhashay aaggan, kuwaas oo gacan ka geystay horumarinta dhaqan Sawaaxili oo kala duwan iyo lahjad u gaar ah. Dabayaaqadii xilligii dhexe, magaalooyinkan waxaa inta badan u soo dhowaan jiray ganacsato ka timid Soomaaliya, Itoobiya, Masar, Carabta, Faaris, iyo Hindiya.[12] Socdaalkii Vasco da Gama ee 1498 wuxuu calaamadiyay imaatinka Boqortooyada Bortuqiiska, kuwaas oo bilaabay geeddi-socod tartiib-tartiib ah oo gumeysi iyo deegaanayn ah sannadkii 1505. Ka dib in ka badan afar qarni oo ay jirtay maamulkii Bortuqiiska ee Mozambique, Mozambique waxay heshay madaxbannaani sannadkii 1975, iyadoo noqotay Jamhuuriyadda Shacbiga ah ee Mozambique waxyar ka dib. Ka dib laba sanno oo kaliya oo madaxbannaani ah, dalku wuxuu u dhacay dagaal sokeeye oo xooggan oo daba-dheeraaday kaas oo socday 1977 ilaa 1992. Sannadkii 1994, Mozambique waxay qabatay doorashadii ugu horreysay ee xisbiyada badan, tan iyo markaasna waxay ahayd jamhuuriyad madaxtooyo oo xasilloon, in kasta oo ay weli wajahayso gabhanno hubeysan oo heer hoose ah gaar ahaan gobollada ugu fog caasimadda koonfureed iyo meelaha uu Islaamku ku xooggan yahay.
Mozambique waxay ku haysataa kheyraad dabiici ah oo qani ah oo aad u ballaaran. Dhaqaalaha dalku wuxuu inta badan ku tiirsan yahay kalluumeysiga—inta badanna argoosatada, unonada iyo waxyabaha badda—iyo beeraha iyada oo ay jirto wershado sii kordhaya oo cuntada iyo cabitaanka, wax-soo-saarka kiimikada, aluminiumka iyo saliidda ah. Qaybta dalxiiska ayaa sii fidaysa. GDP-ga Mozambique wuxuu si weyn u koray wixii ka dambeeyay 2001, laakiin tan iyo 2014/15, waxaa la arkay hoos u dhac weyn oo ku yimid isticmaalka dhabta ah ee qoysaska iyo kor u kac weyn oo ku yimid sinnaan la'aanta dhaqaalaha.[13] Qaranku wuxuu weli dhex fadhiyaa mid ka mid ah waddamada ugu saboolsan uguna horumarka hooseeya adduunka,[14] isagoo darajo hoose kaga jira GDP-ga qofkiiba, horumarka aadanaha, cabirrada sinnaan la'aanta iyo celceliska rajada nolosha.[15]
Dadka Mozambique oo qiyaastii ah 34,777,605 marka loo eego qiyaasaha 2024 (kor u kac 2.96% ah marka loo eego 2023) waxay ka kooban yihiin wax ka badan 2,000 oo kooxood oo qowmiyadeed waxaana si awood leh u aqlabiyad ah dadka Bantu-ga. Si kastaba ha ahaatee, luqadda rasmiga ah ee kaliya ee dalka waa Bortuqiis, taas oo looga hadlo meelaha magaalooyinka ah sida luqadda koowaad ama labaad inta badan, guud ahaan ahaanna ah lingua franca u dhaxeysa dhalinyarada reer Mozambique ee helay waxbarashada rasmiga ah. Luqadaha maxaliga ah ee ugu muhiimsan waxaa ka mid ah Tsonga, Makhuwa, Sena, Chichewa, iyo Sawaaxili. Glottolog wuxuu taxay 46 luqadood oo looga hadlo dalka,[16] kuwaas oo mid ka mid ah ay tahay luqadda dhegoolaha (Luqadda Dhegoolaha ee Mozambique/Língua de sinais de Moçambique). Diinta ugu caansan Mozambique waa Masiixiyadda, iyadoo ay jiraan tiro laga tiro badan yahay oo raacsan Islaamka iyo diimaha hiddaha ah ee Afrika.
Asalka magaca
[wax ka badal | wax ka badal xogta]Dalka waxaa loogu magac daray Moçambique Bortuqiisku ka dib Jasiiradda Mozambique, taas oo laga soo qaatay midkood Mussa Bin Bique, Musa Al Big, Mossa Al Bique, Mussa Ben Mbiki ama Mussa Ibn Malik, oo ahaa ganacsade Carbeed oo markii ugu horreysay booqday jasiiradda ka dibna degay halkaas[17] isagoo weli noolaa markii Vasco da Gama uu soo caga dhigtay jasiiradda sannadkii 1498.[18] Jasiiradda-magaalada waxay ahayd caasimadda gumeysiga Bortuqiiska ilaa 1898, markaas oo loo raray koonfurta xagga Lourenço Marques (hadda ah Maputo).
Tixraacyo
[wax ka badal | wax ka badal xogta]- ↑ "Censo 2017 Brochura dos Resultados Definitivos do IV RGPH – Nacional". Archived from the original on 15 May 2019. Retrieved 14 December 2019.
- ↑ "Indicadores sócio-demográficos Moçambique". Instituto Nacional de Estatistica. Retrieved 19 October 2025.
- ↑ Template:Cite SSRN
- ↑ Shugart, Matthew Søberg (September 2005). "Semi-Presidential Systems: Dual Executive and Mixed Authority Patterns" (PDF). Graduate School of International Relations and Pacific Studies. United States: University of California San Diego. Archived from the original (PDF) on 19 August 2008. Retrieved 20 August 2016.
- ↑ Shugart, Matthew Søberg (December 2005). "Semi-Presidential Systems: Dual Executive And Mixed Authority Patterns". French Politics. 3 (3): 323–351. doi:10.1057/palgrave.fp.8200087. S2CID 73642272.
Of the contemporary cases, only four provide the assembly majority an unrestricted right to vote no confidence, and of these, only two allow the president unrestricted authority to appoint the prime minister. These two, Mozambique and Namibia, as well as the Weimar Republic, thus resemble most closely the structure of authority depicted in the right panel of Figure 3, whereby the dual accountability of the cabinet to both the president and the assembly is maximized.
- ↑ Nhamirre, Borges Joaquim Faduco (August 2025). "Rigging by the state apparatus: systemic electoral fraud in Mozambique jeopardizes the credibility of democracy and creates room for political violence". Frontiers in Political Science. 7 1479440. Switzerland: Frontiers. doi:10.3389/fpos.2025.1479440.
- ↑ Hanlon, Joseph (2024). "25 years of electoral fraud, protected by secrecy" (PDF). Centro de Integridade Pública (Center for Public Integrity). Mozambique: Integridade Pública (Center for Public Integrity).
- ↑ "Mozambique Population (2024) - Worldometer". Archived from the original on 27 November 2023. Retrieved 30 September 2024.
- 1 2 3 4 "World Economic Outlook Database, October 2023 Edition. (Mozambique)". IMF.org. International Monetary Fund. 10 October 2023. Archived from the original on 2 November 2023. Retrieved 16 October 2023.
- ↑ "Gini Index". World Bank. Archived from the original on 8 December 2015. Retrieved 20 June 2026.
- ↑ "Human Development Report 2023/2024" (PDF) (in Ingiriisi). United Nations Development Programme. 13 March 2024. Archived (PDF) from the original on 13 March 2024. Retrieved 13 March 2024.
- ↑ Newitt, M.D.D. "A Short History of Mozambique." Oxford University Press, 2017
- ↑ Barletta, Giulia; Ibraimo, Maimuna; Salvucci, Vincenzo; Sarmento, Enilde Francisco; Tarp, Finn (2022). The evolution of inequality in Mozambique. WIDER Working Paper (in Ingiriisi). Helsinki: United Nations University World Institute for Development Economics Research. doi:10.35188/unu-wider/2022/284-3. hdl:10419/273939. ISBN 978-92-9267-284-3. Archived from the original on 31 March 2024. Retrieved 31 March 2024.
- ↑ Investing in rural people in Mozambique Archived Abriil 27, 2015 // Wayback Machine Archived 27 Abriil 2015 at the Wayback Machine. ifad.org
- ↑ Cillad tixraac: Calaamadda
<ref>waa aan ansax ahayn; wax qoraal ah laguma darin tixraacyada lagu magacaabay "CIA". - ↑ "Glottolog 4.7 – Languages of Mozambique". glottolog.org. Archived from the original on 10 January 2023. Retrieved 10 January 2023.
- ↑ History. ilhademo.net
- ↑ M. D. D. Newitt (1972). "The Early History of the Sultanate of Angoche". The Journal of African History. 13 (3). Cambridge University Press: 398. doi:10.1017/S0021853700011713. JSTOR 180586.
- ↑ Waxaa ku jira Makhuwa, Tsonga, Lomwe, Sena, iyo kooxaha kale ee qowmiyaddaha Afrikaanka ah.
- ↑ Waxaa ku jira kuwa ka soo jeeda Aasiya
- ↑ Waxaa ku jira Diimaha hiddaha ah ee Afrika, Yuhuudda, Hindooga, iyo Bahaaci.
- ↑ /ˌmoʊzæmˈbiːk/ ⓘ; Af Bortaqiis: Moçambique, pronounced [musɐ̃ˈbikɨ]; Chichewa: Mozambiki; Tsonga: Muzambhiki; Af Sawaaxili: Msumbiji
- ↑ República de Moçambique, pronounced [ʁɛˈpuβlikɐ ðɨ musɐ̃ˈbikɨ]
<ref> ayaa jira koox la magacaabay "lower-alpha", laakiin lama helin calaamadda u dhiganta. <references group="lower-alpha"/>.- Pages using gadget WikiMiniAtlas
- Pages using infobox country or infobox former country with the symbol caption or type parameters
- Bogagga isticmaalaya kordhinta Phonos
- Pages including recorded pronunciations
- Articles containing Af Bortaqiis-language text
- Pages with Af Bortaqiis IPA
- Articles containing Chichewa-language text
- Articles containing Tsonga-language text
- Articles containing Af Sawaaxili (macrolanguage)-language text
- Webarchive template wayback links
- Bogagga leh khaladaad tixraac