Gard
Gardi
Gard (Ocitanisht) Gard (Frëngjisht) | |
|---|---|
    Nga lart poshtë, majtas-djathtas: Pont du Gard, Ndërtesa e prefekturës në Nîmes, Cévennes dhe Arena e Nîmes | |
 Coat of arms | |
 Vendndodhja e Gardës në Francë | |
| Shteti | Franca |
| Rajoni | Ocitania |
| Prefektura | Nîmes |
| Nënprefekturat | Alès Le Vigan |
| Sipërfaqja | |
• Total | 5.853 km2 (2,260 sq mi) |
| Popullsia (Janar 2020) | |
• Total | 751.457 |
| • Dendësia | 130/km2 (330/sq mi) |
| Zona kohore | UTC+1 (CET) |
| • Verë (DST) | UTC+2 (CEST) |
| Numri i departamentit | 30 |
| Qarqet | 3 |
| Kantonet | 23 |
| Komunat | 351 |
Gard ( shqiptimi frëngjisht: [ɡaʁ] (
dëgjoni); Ocitanisht: Gard ; Shqip: Gard) është një departament në Francën Jugore, i vendosur në rajonin e Ocitanisë . Ajo kishte një popullsi prej 748,437 që nga viti 2019;[1] prefektura e tij është Nîmes .
Departamenti është emërtuar sipas lumit Gardon . Në këto dekada të shekullit të 21-të, administrata vendore dhe folësit francezë i janë kthyer emrit origjinal oksitan të lumit, Gard (shqiptimi oksitan: [gaɾ] ). Është pjesë e një ringjalljeje të kulturës oksitane.
Historia
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Në kohët klasike zona e Gardit u popullua nga romakët dhe aleatët e tyre. Ata ndërtuan Rrugën Domitia nëpër të gjithë rajonin në vitin 118 para Krishtit. Shekuj më vonë, më 4 mars 1790, Gard ishte një nga 83 departamentet origjinale të krijuara gjatë Revolucionit Francez . Ai përfshiu provincën e lashtë Languedoc .
Fillimisht ky departament do të përfshinte kantonin e Gangesit, por Ganges u transferua në departamentin fqinj të Heraultit . Në këmbim, Gardit iu caktua porti i peshkimit Aigues Mortes, i cili i dha departamentit daljen e tij në Gjirin e Luanit në Detin Mesdhe.
Gjatë mesit të shekullit të nëntëmbëdhjetë, prefektura, tradicionalisht një qendër tregtare me një sektor prodhimi të fokusuar në tekstile, përfitoi prej zhvillimit të hekurudhave, duke u bërë një nyje e rëndësishme hekurudhore. U ndërtuan disa hotele luksoze dhe përmirësimi i qasjes në treg i mundësuar nga hekurudhat gjithashtu inkurajoi, fillimisht, një rritje të shpejtë të vreshtarisë. Por shumë vreshtarë mbetën pa gjë kur vreshtat u infektuan me filokserë në 1872.
Gjeografia
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Gardi është pjesë e rajonit të Ocitanisë, duke qënë dhe departamenti më lindor i tij, dhe është e rrethuar nga departamentet: Herault, Lozerrë, Avejron, Gryka-e-Ronës, Vaukluzë dhe Ardeshë . Ajo ka një vijë të shkurtër bregdetare në jug në Detin Mesdhe . Pika më e lartë në departament është Mont Aigoual .
Në çerekun e parë të shekullit të 21-të, departamenti ka parë përmbytje të rënda. Rajoni ka qenë gjithashtu subjekt i disa prej temperaturave më të larta të regjistruara në historinë e Francës pasi ndryshimet klimatike ndryshojnë nxehtësinë e verës.[2]
Demografia
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Zhvillimi i popullsisë që nga viti 1791:
| Year | Pop. | ±% |
|---|---|---|
| 1791 | 313,464 | — |
| 1801 | 300,144 | −4.2% |
| 1806 | 322,144 | +7.3% |
| 1821 | 334,164 | +3.7% |
| 1831 | 357,283 | +6.9% |
| 1841 | 376,062 | +5.3% |
| 1851 | 408,163 | +8.5% |
| 1861 | 422,107 | +3.4% |
| 1872 | 420,131 | −0.5% |
| 1881 | 415,629 | −1.1% |
| 1891 | 419,388 | +0.9% |
| 1901 | 420,836 | +0.3% |
| 1911 | 413,458 | −1.8% |
| 1921 | 396,169 | −4.2% |
| 1931 | 406,815 | +2.7% |
| 1936 | 395,299 | −2.8% |
| 1946 | 380,837 | −3.7% |
| 1954 | 396,742 | +4.2% |
| 1962 | 435,107 | +9.7% |
| 1968 | 478,544 | +10.0% |
| 1975 | 494,575 | +3.3% |
| 1982 | 530,478 | +7.3% |
| 1990 | 585,049 | +10.3% |
| 1999 | 623,125 | +6.5% |
| 2006 | 684,306 | +9.8% |
| 2011 | 718,357 | +5.0% |
| 2016 | 742,006 | +3.3% |
Banorët e Gardit quhen "Gardois" . Komuna më e populluar është Nimes, prefektura. Që nga viti 2019, janë tetë komuna që kanë më shumë se 10,000 banorë secila:[1]
Turizmi
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Gardi përmban një pjesë të Parkut Kombëtar Cévennes . Ka mbetje të rëndësishme arkitekturore romake në Nîmes, si dhe ujësjellësi i famshëm romak, Pont du Gard .
Gard është gjithashtu shtëpia e burimit të Perrier, një ujë mineral i gazuar i shitur si në Francë ashtu edhe ndërkombëtarisht në një shkallë të gjerë. Burimi dhe uzina e përpunimit ndodhen në jug-lindje të komunës Vergèze .
Referime
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]- 1 2 Populations légales 2019: 30 Gard, INSEE
- ↑ "France endures its hottest day ever as Europe swelters in heat wave". CNN. 28 qershor 2019.
{{cite web}}: Mungon ose është bosh parametri|language=(Ndihmë!)
