Interlingua

Interlingua
Vlag
Auteur	International Auxiliary Language Association
Jaar	1951
Gebruikers	Moedertaalsprekers: geen voor zover bekend. Als tweede taal: naar schatting 1500
Alfabet	Latijns alfabet
Gereguleerd door	-
Classificatie
Algemeen	Kunsttaal
Naar doel	internationale hulptalen
Naar herkomst	a posteriori-talen gebaseerd op de Romaanse talen en Neolatijn
Taalcodes
ISO 639-1	ia
ISO 639-2(B)	ina
ISO 639-3	ina
Portaal    Taal

Het Interlingua is een internationale hulptaal (wetenschappelijke naam plantaal, zie ook interlinguïstiek) bedoeld voor neutrale internationale communicatie.

Het Interlingua wordt ook wel Interlingua de IALA genoemd om verwarring te voorkomen met het Latino sine flexione, dat ook wel bekend staat onder de naam Interlingua de Peano, en het Interlingue, dat oorspronkelijk Occidental heette.

Qua aantal sprekers neemt het onder de plantalen een tweede of derde plaats in na het Esperanto (de andere taal is Ido). Het Interlingua onderscheidt zich door een intuïtief te leren woordenschat.

Geschiedenis

Interlingua-Engels woordenboek - een van de twee fundamentele werken samen met de Grammatica gewijd aan Interlingua

Na de Eerste Wereldoorlog was er een groeiende belangstelling voor het idee van een internationale hulptaal. Veel taalkundigen, ondernemers en wetenschappers waren geïnteresseerd in het ontwikkelen van een optimale hulptaal. Met hun steun werd de International Auxiliary Language Association (IALA) in 1924 opgericht met de financiering van Alice Vanderbilt Morris om deze kwestie te bestuderen. Uiteindelijk besloot IALA, na het mislukken van het bereiken van compromissen tussen de bestaande internationale hulptalen, om haar eigen hulptaal te produceren met behulp van wetenschappelijke principes. Het idee was niet om de hulptaal uit te vinden, maar om de woordenschat te extraheren uit de internationale woorden die gemeenschappelijk zijn tussen de belangrijkste talen van Europa en deze te standaardiseren. Zoals men zei: "Het is niet nodig om een hulptaal uit te vinden. Wat nodig is, is alleen dat men deze extraheert."

Het ontwikkelingsonderzoek begon in 1936 in Liverpool, Engeland, maar met de oorlogsdreiging verplaatste IALA haar onderzoeksactiviteiten in 1939 naar New York onder leiding van E. Clark Stillman. In dat jaar stelde hij een team van taalkundigen samen om het werk te verrichten. In 1943 voltooiden E. Clark Stillman en zijn assistent dr. Alexander Gode een handleiding "Interlinguistic Standardization" die hun concept beschreef van de manier om woorden te extraheren uit de talen waarvan zij geloofden dat ze de grootste concentratie aan internationale woorden bevatten: Engels, Frans, Italiaans en Spaans/Portugees.

Het werk ging door tijdens de Tweede Wereldoorlog, maar Stillman verliet IALA in 1943 om te dienen in de regering van de Verenigde Staten. Dr. Gode werd de interim-onderzoeksdirecteur. In 1945 onthulde een algemeen rapport van IALA dat het team een woordenschat van meer dan 20.000 internationale woorden had geproduceerd.

In de tussentijd werden onderzoek en experimenten ondernomen om verschillende varianten van de internationale hulptaal te onderzoeken met gebruik van de internationale woordenschat. Deze varianten waren:

1. De naturalistische variant, volledig prototypisch. 2. Een variant met minimale regularisatie en schematisering. 3. Een variant met gemiddelde regularisatie.

In 1946 werd een bekende Franse taalkundige, dr. André Martinet, aangenomen als onderzoeksdirecteur om een woordenboek en een definitieve vorm voor de hulptaal te produceren. Martinet voerde een opiniepeiling uit over de vorm van de hulptaal, en de resultaten gaven aan dat een taal tussen de volledig naturalistische variant en een minimaal geregulariseerde variant de voorkeur zou hebben van het grootste aantal mensen.

Eind 1948 nam dr. Alexander Gode de eindverantwoordelijkheid op zich voor het produceren van een woordenboek van de hulptaal toen dr. Martinet terugkeerde naar de academische wereld aan de Columbia University. Alice V. Morris, die de belangrijkste kracht en financier van IALA was geweest, stierf in augustus 1950 toen de definitieve vorm van het woordenboek in voorbereiding was voor de drukkers.

De grammatica en woordenschat van Interlingua werden voornamelijk gepubliceerd in 1951.

Dr. Gode publiceerde met zijn eigen geld het eindproduct, het woordenboek Interlingua-English Dictionary (IED) in 1951, met ongeveer 27.000 trefwoorden, waarvan de vormen het midden houden tussen de vormen van de puur prototypische variant en de variant met minimale regularisatie en modernisering.

Alexander Gode was een van de belangrijkste promotors van deze inspanning. Hij publiceerde een samenvatting van de grammatica, een unidirectioneel woordenboek (Interlingua naar Engels) en een inleidend boek met de titel Interlingua a Prime Vista.

Alexander Gode en Hugh Blair, die de persoonlijke assistent van Alice V. Morris was geweest in haar eigen onderzoek naar hulptalen, publiceerden tegelijkertijd de Interlingua Grammar, die een concrete vorm gaf aan de internationale taal.

Grammatica

Hoofdartikel: Grammatica van Interlingua

De grammatica van Interlingua is een vereenvoudigde Anglo-Romaanse grammatica. Het is eenvoudiger dan de Engelse grammatica of de grammatica van de Romaanse, Germaanse en Slavische talen.

Lidwoord

Het bepaald lidwoord is altijd "le", het onbepaald lidwoord in het enkelvoud is altijd "un", en er is geen onbepaald lidwoord voor het meervoud. De lidwoorden vertonen geen enkele overeenstemming in vorm met het volgende zelfstandig naamwoord (ze veranderen niet in het meervoud of volgens geslacht).

bepaald lidwoord	onbepaald lidwoord
le patre	un patre
le matre	un matre
le infantes	infantes
le amicas	amicas

Zelfstandig naamwoord

De grote meerderheid van de zelfstandige naamwoorden eindigt op een van de klinkers "-o" (fructo), "-a" (pagina), "-e" (libertate). "-o" komt vaak voor. Wanneer de uitgang "-o" voorkomt in een woord dat een MANNELIJK wezen aanduidt, kan de overeenkomstige VROUWELIJKE vorm worden weergegeven door hetzelfde woord waarbij de uitgang is vervangen door "-a". Het MEERVOUD wordt gevormd door de toevoeging van "-s". Als het zelfstandig naamwoord eindigt op een medeklinker, is de toevoeging "-es"; maar als deze medeklinker een "c" is, is de toevoeging "-hes".

enkelvoud	meervoud
fructo	fructos
planta	plantas
generation	generationes
albricoc	albricoches

Bijvoeglijke naamwoorden

De grote meerderheid van de bijvoeglijke naamwoorden eindigt op de klinker "-e" (delicate, parve), of op een van de medeklinkers -l, -n, -r, -c (equal, american, par, cyclic). Bijvoeglijke naamwoorden die direct bij een zelfstandig naamwoord staan, volgen het zelfstandig naamwoord (normaal en het meest frequent). Het bijvoeglijk naamwoord heeft geen verbuiging of bijvoeglijke overeenstemming. (Le parve femina es belle. Parve feminas es belle.) Trappen van vergelijking van bijvoeglijke naamwoorden worden uitgedrukt door de bijwoorden plus en minus.

bijvoeglijk naamwoord	comparatief	superlatief
grande	plus grande	le plus grande
bon	minus bon	le minus bon

Werkwoorden

De werkwoorden in Interlingua hebben geen vervoeging per voornaamwoord. Alle vormen van het werkwoord voor alle voornaamwoorden: "io, tu, illo, nos, vos, illos" zijn identiek. De werkwoorden in Interlingua eindigen op "-r" in de infinitief, en eindigen op "-a", "-e", of "-i" in de tegenwoordige tijd, en het deelwoord wordt gevormd met de uitgang "-te".

voornaamwoord	Infinitief	Tegenwoordige tijd	Verleden tijd	Toekomende tijd	Conditioneel
io, tu, illo nos, vos, illos (samengestelde vormen)	crear	crea	creava (ha create)	creara (va crear)	crearea (velle crear)

De bedoeling is dat Interlingua in wezen het "gemiddelde" is van alle talen van Europese oorsprong.

Literatuur

Aanvankelijk werd Interlingua vooral gebruikt voor wetenschappelijke samenvattingen en taal-leerboeken. De bedenker, Alexander Gode, had niet verwacht dat het veel breder gebruikt zou worden.

In de loop der tijd verschenen er meer creatieve werken. In de jaren 60 vertaalde en publiceerde Eric Ahlström korte fictie in Interlingua. Sven Collberg, een Zweedse schrijver, werd een van de meest actieve auteurs; hij schreef en vertaalde vele gedichten en verhalen.

Tijdens de jaren 70 en 80 werden er meer originele werken en vertalingen gepubliceerd, waaronder sprookjes en poëzie. In de jaren 90 werden ook vertalingen gemaakt van klassieke auteurs zoals H.C. Andersen, Carlo Goldoni en John Bunyan.

In recente jaren zijn nieuwe schrijvers zoals Vicente Costalago en Eduardo Ortega blijven schrijven en vertalen in Interlingua, wat laat zien dat de taal vandaag de dag nog steeds wordt gebruikt voor creatief schrijven.

Internationale woordenschat

De woordenschat en de grammatica zijn voornamelijk afgeleid van vijf talen: Frans, Italiaans, Portugees, Spaans en Engels.

De gemeenschappelijke taalerfenis van Europa en van de Amerikaanse continenten, anders gezegd, de woordenschat die daar gemeenschappelijk voorkomt, is voor het overgrote deel van Griekse en Latijnse oorsprong. Dit is omdat het Grieks en Latijn, zo'n drieduizend jaar lang de bepalende talen van wetenschap en religie zijn geweest. Ook het Nederlands heeft duizenden woorden aan deze klassieke talen ontleend.

In 1924 werd de International Auxiliary Language Association (IALA) opgericht met als doel het vinden van een zo neutraal mogelijke internationale hulptaal. Drijvende kracht achter de verdere ontwikkelingen sinds 1933 was Alexander Gode. In het begin werden al bestaande ontwerpen zoals het Esperanto met elkaar vergeleken, maar uiteindelijk werd voor een andere koers gekozen, omdat een internationale taal niet hoeft te worden uitgevonden, maar in aanleg al aanwezig is, en wel in de vorm van deze in de Europese talen verborgen Grieks-Latijnse woordenschat. Zij kan er stelselmatig uit gedistilleerd worden.

Vaste methodiek

In 1951 werd door door de IALA de Interlingua-English Dictionary (IED) gepubliceerd, een wetenschappelijk onderbouwde woordenschat voor de internationale taal, die het begin vormt van het Interlingua zoals we dat nu kennen. Daarnaast werd een op het Engels en de Romaanse talen gebaseerde, vereenvoudigde grammatica gepubliceerd. Daarmee was het project van IALA voltooid. De taal heeft zich daarna echter voortdurend verder ontwikkeld, en tienduizenden andere internationale woorden zijn sindsdien door Interlingua-sprekers volgens de door IALA ontworpen (en in de IED uiteengezette) methodiek afgeleid.

Een voorbeeld:

Het feit dat Interlingua volgens een bepaalde methode is afgeleid van natuurlijke talen, en niet is ontworpen volgens de intuïtie of smaak van een of meer personen, betekent dat Interlingua geen kunsttaal is in de klassieke zin van het woord. Interlingua houdt namelijk juist die natuurlijke elementen vast die internationaal zijn, en geen andere – en komt dus over als een natuurlijke en tegelijk zeer makkelijk te begrijpen en te leren taal. (Als voorbeeld zie je hier de vertaling.)

is in vertaling:

Le facto que Interlingua es derivate secundo un methodo fixe, extense e objective, e non es designate secundo le intuition o gusto de un o plus personas, significa que Interlingua non es un lingua artificial in le senso classic del parola. Nam Interlingua retene omne elementos natural que es international, e da ergo le impression de un lingua natural e simultaneemente multo facile a comprender e apprender. (Como exemplo, tu vide hic le traduction.)

Sprekers

Het is niet met zekerheid te zeggen hoeveel personen Interlingua spreken. Interlingua is naar verluidt de meest gesproken naturalistische plantaal.

Het grootste voordeel van Interlingua is dat het de meest begrepen internationale hulptaal ter wereld is. Een achtergrond in een Romaanse taal (en mensen met een hoog niveau aan kennis van Engels) kunnen de taal lezen en begrijpen zonder enige voorgaande studie/training.

Gebruik

Interlingua is wetenschappelijk gebruikt als een taal voor samenvattingen en rapporten in conferenties en publicaties, vooral op het gebied van de geneeskunde.

Interlingua is de enige voertaal in de Interlingua-conferenties die ieder jaar gehouden worden, en er is uitgebreide correspondentie in het Interlingua in verscheidene internetfora. Buiten deze gebieden wordt de taal echter niet veel gebruikt.

Door de Anglo-Romaanse inslag van de vereenvoudigde grammatica kunnen vooral sprekers van een Romaanse taal Interlingua onmiddellijk begrijpen, waardoor voor bijvoorbeeld Noord-Europeanen de mogelijkheid ontstaat middels een snel en makkelijk te leren taal met Romaanstaligen te communiceren die geen of niet goed Engels spreken.

Zie ook

• Wikipedia in Interlingua
• Interlingue — voorloper van Interlingua

Externe links

• Union Mundial pro Interlingua
• Vereniging Interlingua-Nederland — Deze site wordt niet meer onderhouden / Iste sito es non plus mantenite.
• (en) International auxiliary language.

Literatuur

• (ia) Wilgenhof, Karel (1995). Grammatica de Interlingua. Union Mundial pro Interlingua, Beekbergen, Nederland.
• Beknopte grammatica van Interlingua en achtervoegsels in Interlingua. Servicio de libros UMI, Bilthoven, Nederland (2008).

WikiWoordenboek

Zoek Interlingua op in het WikiWoordenboek.

Zie de Interlingua uitgave van Wikipedia.

· ·

Kunsttalen (lijst)