Tivoli
| Tivoli | |||||
|---|---|---|---|---|---|
| Tivoli | |||||
 | |||||
|
|||||
| 41°58′ şm. e. 12°48′ ş. u.HGYO | |||||
| Ölkə | |||||
| Tarixi və coğrafiyası | |||||
| Sahəsi |
|
||||
| Mərkəzin hündürlüyü | 235 ± 1 m | ||||
| Əhalisi | |||||
| Əhalisi |
|
||||
| Rəqəmsal identifikatorlar | |||||
| Telefon kodu | +39 0774 | ||||
| Poçt indeksi | 00010, 00011, 00019 | ||||
| Nəqliyyat kodu | ROMA | ||||
| Digər | |||||
| comune.tivoli.rm.it | |||||
  Tivoli | |||||
 Vikianbarda əlaqəli mediafayllar | |||||
Tivoli İtaliyanın Latsio regionunda yerləşən qədim bir şəhərdir və Roma şəhərindən təxminən 30 kilometr şərqdə yerləşir[2]. Bu şəhər Aniene çayının sahilində yerləşir və öz təbii gözəllikləri, xüsusilə şəlalələri ilə tanınır[3]. Tivoli həmçinin YUNESKO-nun Ümumdünya İrsi siyahısına daxil olan iki mühüm tarixi abidəyə ev sahibliyi edir[4]. Şəhər əsrlər boyu həm strateji hərbi məntəqə, həm də istirahət mərkəzi kimi fəaliyyət göstərmişdir[5].
Tarixi
[redaktə | vikimətni redaktə et]Qədim dövrlərdə Tibur adı ilə tanınan bu şəhərin tarixi Romanın özündən daha qədimdir və əfsanələrə görə eramızdan əvvəl 1215-ci ildə salınmışdır[6]. Roma imperiyası dövründə Tivoli sərin iqlimi və təmiz havası səbəbilə imperatorlar və varlı romalılar üçün məşhur yay iqamətgahına çevrilmişdi[2]. Orta əsrlərdə şəhər feodal mübarizələrinin mərkəzi olmuş, lakin sonradan Papa dövlətinin nəzarəti altına keçmişdir[5]. İntibah dövründə kardinal İppolito d'Este tərəfindən şəhərdə genişmiqyaslı tikinti və abadlıq işləri aparılmışdır[4].
Coğrafiyası və iqlimi
[redaktə | vikimətni redaktə et]Tivoli Tiburtin dağlarının yamaclarında yerləşir və buradan Roma düzənliyinə panoramik mənzərə açılır[2]. Şəhər Aniene çayının sahilində qərar tutub və bu çay şəhərin yaxınlığında məşhur şəlalələri yaradaraq əraziyə xüsusi gözəllik verir[5]. Ərazi geoloji baxımdan travertin daş yataqları ilə zəngindir və bu daşlar min illərdir tikintidə istifadə olunur[6]. İqlimi Aralıq dənizi tipinə aiddir, yayı isti və quraq, qışı isə mülayim və yağışlı keçir[7]. Şəhər Romadan daha yüksəkdə yerləşdiyi üçün yay aylarında havası paytaxtdan daha sərin olur və bu xüsusiyyət onu tarixən yay istirahəti üçün əlverişli etmişdir[3].
Görməli yerləri
[redaktə | vikimətni redaktə et]Şəhərin ən məşhur abidələrindən biri İntibah dövrü bağ sənətinin şah əsəri sayılan Villa d'Estedir və bura öz fəvvarələri ilə məşhurdur[4]. Digər mühüm abidə isə imperator Adrian tərəfindən tikdirilmiş və qədim Roma dünyasının ən böyük saray kompleksi olan Villa Adrianadır[8]. Şəhərdə həmçinin Aniene çayının yaratdığı möhtəşəm şəlalələri seyr etmək üçün Qreqoriana parkı mövcuddur[6]. Bundan əlavə, qədim dövrlərdən qalma Vesta məbədi və Sibilla məbədi də turistlərin diqqətini çəkən tarixi tikililər arasındadır[3].
İqtisadiyyat
[redaktə | vikimətni redaktə et]Tivolinin iqtisadiyyatı əsasən turizm sektoruna və xidmət sahələrinə söykənir, çünki hər il minlərlə turist tarixi villaları ziyarət edir[2]. Şəhər həmçinin travertin daşının hasilatı ilə tanınır və bu daş növü "Lapis Tiburtinus" adı ilə məşhurdur[5]. Kənd təsərrüfatı sahəsində isə zeytun yağı istehsalı və üzümçülük əhəmiyyətli yer tutur[6].
Mədəniyyət
[redaktə | vikimətni redaktə et]Tivolinin mədəni həyatı həm qədim dini ənənələrə, həm də yerli qastronomik festivallara əsaslanır[6]. Şəhərin ən mühüm dini mərasimi orta əsrlərdən bəri hər il avqust ayında keçirilən "İnçinata" yürüşüdür[5]. Sentyabr ayında şəhərdə məşhur "Pizzutello" üzüm festivalı təşkil olunur və bu tədbir regionun kənd təsərrüfatı irsini nümayiş etdirir[3]. Tivoli həmçinin əsrlər boyu Avropa rəssamları və şairləri üçün "Grand Tour" səyahətinin əsas dayanacaqlarından biri olaraq incəsənət tarixində mühüm yer tutmuşdur[2].
Əhali
[redaktə | vikimətni redaktə et]Tivolinin keçmiş illərdəki demoqrafik göstəriciləri:
İstinadlar
[redaktə | vikimətni redaktə et]- ↑ Superficie di Comuni Province e Regioni italiane al 9 ottobre 2011. Italian National Institute of Statistics.
- 1 2 3 4 5 "Tivoli | Italy, Map, Facts, & Population | Britannica". Encyclopedia Britannica (ingilis). İstifadə tarixi: 23 dekabr 2025.
- 1 2 3 4 "Tivoli". Italia.it (italyan). 22 dekabr 2025 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 23 dekabr 2025.
- 1 2 3 Centre, UNESCO World Heritage. "Villa d'Este, Tivoli". UNESCO World Heritage Centre (ingilis). 29 oktyabr 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 23 dekabr 2025.
- 1 2 3 4 5 "Tivoli - Enciclopedia". Treccani (italyan). 8 fevral 2026 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 23 dekabr 2025.
- 1 2 3 4 5 "History of Tivoli: ancient origins and unique cultural heritage" (ingilis). 16 yanvar 2025. İstifadə tarixi: 23 dekabr 2025.
- ↑ "Tivoli climate: Average Temperature, weather by month, Tivoli weather averages - Climate-Data.org". en.climate-data.org (ingilis). 6 yanvar 2026 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 23 dekabr 2025.
- ↑ "Hadrian's Villa". www.coopculture.it (ingilis). 13 oktyabr 2025 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 23 dekabr 2025.
 | İtaliya haqqında olan bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin. |
