Idi na sadržaj

Rajna

Uredi veze
S Wikipedije, slobodne enciklopedije
Image
Rajna
Image
Stijena Loreley u Porajnju-Falačkoj
Karta
Tok Rajne
Drugo imeRhein, Rhin, Rhine, Rijn
Države
Gradovi kroz koje protičeBasel, Strasbourg, Karlsruhe, Mannheim, Bonn, Köln, Düsseldorf, Rotterdam
Dužina1233 km
Izvorjezero Toma u Švicarskoj
46°37′57″N 8°40′20″E / 46.63250°N 8.67222°E / 46.63250; 8.67222
NV izvora2345 m
UšćeSjeverno more kod Hoek van Hollanda, blizu Rotterdama
51°58′54″N 4°4′50″E / 51.98167°N 4.08056°E / 51.98167; 4.08056
NV ušća0 m
Ulijeva se uSjeverno more
Etimologijaiz keltskog Renos, "ona koja teče"
SlivSjevernomorski sliv
Prosječni protok2300
Površina sliva170000 km2
Riječni sistemRajna
Lijeve pritokeAare, Moselle
Desne pritokeNeckar, Majna
Gornja srednja dolina Rajne
Svjetska baština
LokacijaImage Njemačka
Kriterijii, iv, v
Referenca1066
Uvrštenje2002. (26. sjednica)
Površina27.250 ha
Tampon-zona34.680 ha

Rajna (njemački: Rhein, francuski: Rhin, nizozemski: Rijn) jedna je od najprometnijih i najvažnijih vodenih saobraćajnica Evrope. Duga je oko 1230 km, od čega su plovna 833 km. Izvire u Švicarskim Alpama, a nastaje spajanjem dvaju manjih tokova: Prednje i Stražnje Rajne. Kao pogranična rijeka protječe kroz Švicarsku, Lihtenštajn, Austriju, Njemačku, Francusku i Nizozemsku, gdje se račva u više rukavaca i ulijeva u Sjeverno more.

Ime

[uredi | uredi izvor]

Varijante imena Rajne (latinski Rhenus; francuski Rhin, italijanski Reno, romanski Rain ili Rein? /i, holandski Rijn, alemanski Ry, Ripuarian Rhing)[1] u modernim jezicima su sve izvedene od galskog imena Rēnos, koji je prilagođen geografiji rimskog doba (1. vijek p.n e.) kao grčki Ῥῆνος (Rhēnos), latinski Rhenus.

Pravopis sa Rh- u engleskom Rhine, kao i u njemačkom Rhein i francuskom Rhin je posljedica uticaja grčke ortografije, dok je vokalizacija -i- posljedica protogermanskog usvajanja galskog imena kao *Rīnaz, preko starog Franačkog dajući staroengleski Rín,[2] starovisokonjemački Rīn, rano srednje holandski (oko 1200.) Rijn (tada se takođe piše Ryn ili Rin).[3]

Savremeni njemački diftong Rhein (koji se također koristi u retoromskom) Rein, Rain je srednjonjemački razvoj iz ranog modernog perioda, s alemanskim imenom R(n) koji zadržava stariji vokalizam. U Alemanskom, brisanje završetka -n u pauzi je noviji razvoj; oblik Rn je uglavnom sačuvan u lucernskim dijalektima.[4] Rhing na Ripuarianu je diftongiziran, kao i Rhei, Rhoi na Palatinu. Dok je španski usvojio germanski vokalizam Rin-, italijanski, oksitanski i portugalski su zadržali latinski Ren-.

Galsko ime Rēnos (protokeltsko ili prekeltsko [e] *Reinos) pripada klasi riječnih imena izgrađenih od PIE korijena *rei- "kretati se, teći, trčati", također se nalazi u drugim imenima kao što je Reno u Italiji. Na albansko/ilirskom "rrhedh" takođe znači "kretati se, teći, trčati", staroslavenski ima značenje rijeka.

Gramatički rod keltskog imena (kao i njegove grčke i latinske adaptacije) je muški, a ime ostaje muškog roda u njemačkom, holandskom, francuskom, španskom i italijanskom. Staroenglesko ime rijeke bilo je na različite načine u muškom ili ženskom rodu; i njegovo staroislandsko usvajanje bilo je izraženo kao žensko.[5]

Svjetska baština

[uredi | uredi izvor]

Dolina srednje Rajne u dužini 65 km, između Bingena na jugu i Koblenza na sjeveru, od 2002. nalazi se na UNESCO-ovoj listi Svjetske baštine pod nazivom Gornja srednja dolina Rajne. Sa svojim dvorcima, historijskim gradovima i vinogradima, slikovito prikazuje dugu historiju ljudskog djelovanja u okvirima različitih prirodnih pejzaža.

Na ovom dijelu toka Rajna prodire kroz planinske predjele, povezujući široku poplavnu ravnicu Oberrheingrabena s nizinskim bazenom Donje Rajne. Ovaj dio toka počinje od Bingenskih kapija (Binger Pforte), gdje Rajna počinje teći kroz klisuru, a djelomično i kroz kanjone široke ne više od 130 m, pri čemu je njena dubina oko 15 m.

Dio doline srednje Rajne između Bingena i Koblenza je transportna arterija. Od praistorije je služio kao veza između južne i sjeverne polovine kontinenta, omogućavajući trgovinu i kulturnu razmjenu, što je zauzvrat dovelo do osnivanja oko 60 naselja. Zgusnuti na uskom pojasu uz rijeku, ona su se kasnije spojila u lance sela i malih gradova. Već više od 1000 godina, zbog nedostatka obradivih površina, strme strane doline su pretvorene u terasaste vinograde.

Predio je isprekidan s oko 40 zamkova i tvrđava na vrhu brda, podignutih u periodu od oko 1.000 godina. Vremenom su mnogi napušteni, a kasniji ratovi u 17. stoljeća većinu su pretvorili u ruševine. U kasnom 18. i tokom 19.stoljeću, iz romantičarskih i nacionalnih razloga, veći broj tvrđava je rekonstruisan.[6]

Prosječni mjesečni protok (u m3/s)
Hidrološka stanica: Ress (podaci izračunati za period 1930–1997[7])
Image

Fotografije iz Srednje Rajne

[uredi | uredi izvor]

Reference

[uredi | uredi izvor]
  1. ↑ "Länge des Rheins (Update 2015) | Internationale Kommission fur die Hydrologie des Rheingebietes (KHR)". www.chr-khr.org.
  2. ↑ Bosworth and Toller, An Anglo-Saxon Dictionary (1898), p. 799. Sió eá ðe man hǽt Rín Orosius (ed. J. Bosworth 1859) 1.1
  3. ↑ Rijn, Vroegmiddelnederlands Woordenboek
  4. ↑ Schweizerisches Idiotikon s.v. Rī(n)] (6,994).
  5. ↑ Bosworth and Toller, An Anglo-Saxon Dictionary (1898), p. 799: Rín; m.; f. The Rhine [...] O. H. Ger. Rín; m.: Icel. Rín; f.
  6. ↑ "UNESCO - Gornja srednja dolina Rajne". whc.unesco.org. Pristupljeno 9. 10. 2021.
  7. ↑ "Rajna u Ressu".[mrtav link]

Vanjski linkovi

[uredi | uredi izvor]
Preuzeto iz "https://bs.wikipedia.org/w/index.php?title=Rajna&oldid=3844178"