Eraztun

Eraztuna uztai bat da, gehiago edo gutxiago apaindua, eskuko hatzen apaingarri gisa erabiltzen dena. Eraztun osoa hiru zatiz osatuta dago

uztaia
txatoia, zati gehienbat laua
harribitxia (txatoiaren gainean jarria), sarri, hori imitatzen saiatzen diren beira edo esmalteekin ordeztua dena, edo grabatu huts batekin, dokumentuak egiaztatzeko zigilutzat balio zuena.

Harribitxia, taila edo erliebeekin apaindua egoten da, eta, halakorik ez dagoenean, txatoiak, orokorrean, hizki edo irudi grabatuak daramatza. Txatoia edo harribitxia nabaritzen duten irudien formagatik, eraztunaren jatorria jakin daiteke.

Historia

Eraztuna, eskuko apaingarri gisa, Antzinako Egiptoko inperiotik erabiltzen da, bertako hilobietan eginiko aurkikuntzek erakusten dutenez. Itxuraz, kaldearrek eta asiriarrek ez zuten ezagutzen, baina bai persiar, feniziar, greziar, etruriar eta erromatar eta gainontzeko mendebaldeko herriek, eta aurkitu da, halaber, baina oso modu sinplean, metalen lehen aroko hilobietan. Eraztunak egiteko erabili ohi den materiala urrea, zilarra, brontzea eta burdina izan dira, baina baita bolia, anbarra eta beira ere. Batzuetan, hain preziatuak ez diren materialekin eginikoak urrezko lamina batekin estalita daude.

Senarra emazteari ezkon eraztuna jartzen.

Baina ez da ahaztu behar Erdi Aroan eraztunak eta urregintzako beste objektu batzuk, greziar eta erromatar zibilizazioko harribitxiekin apaintzea oso ohikoa izan zela, eta objektu horietan, eraztunaren forma eta eraman apaindura haren jatorria jakiteko datu garrantzitsuak direla. Lehen mendeetako kristauek egin zituzten eraztunetan, eta katakonbatan haietako ale asko aurkitu dira, bere jatorria, bere ikur kristau eta dituzten inskripzioengatik ezagutzen da. Aurrerago, Elizak hartu zituen prelatuen erabilerarako.

Eraztunak ez ziren beti eskuaren apaingarritzat erabili, baizik eta, sarri, soilik zigilua jartzeko, eta beste batzuetan, lepoetan zintzilikatzeko edo txanpontzat erabiltzeko probestu ziren, baita, objektu sinboliko gisa, dotoretasuna edo sineskerien adierazgarri bezala ere. Gainera, herri guztietan ez da uniforme eta librea izan pertsonak eraztunekin apaintzearen ohitura, zeren eta, tribu indigenek oinetako hatzetan ere eraman dituzten bitartean, herri zibilizatuek, soilik eskuineko eskuan edo bi eskuetan jartzen zituzten, hatz guztietan zein erdikoan edo soilik eraztun hatzean. Erromatarren artean, klase nobleko pertsonek bakarrik erabiltzen zuten, Septimio Severok II. mendearen amaieran, armadari eta, ondoren, Alexandro Severok, erromatar hiritar guztiei eman zien arte.

Eraztun motak

Arrantzalearen eraztuna: Aita santuaren bulda eta brebeek eramaten duten zigilua.
Konpromiso eraztuna: Senargaiak bere neskalagunari ezkontzeko konpromisoa hartzen duenean ematen diona.
Apezpikuaren eraztuna: Apezpikuek beren botere izpiritualaren eta Elizarekin hartzen duten aliantzaren prendatzat jasotzen dutena.
Ezkon eraztuna: Aliantza izenaz ezagunagoa, espos-lagunek ezkondutakoan elkarri ematen diotena da.
Errege eraztuna: Erdi Aroko erregeek hatzean eramaten zutena eta zigilutzat erabiltzen zutena.
Eraztun laua: Ezkontzako eraztun laua.

Eraztuna, literatura eta musikan

Alemaniar elezaharren artean, Nibelungoen eraztuna deritzana dago, ondoren, Richard Wagner konposatzaile eta musikari alemaniarrak lau operako sail bat idazteko erabili zuena, Tetralogia izeneko opera saila.

Elezahar berbera oinarri hartuta, J.R.R. Tolkien jatorri hegoafrikarreko idazle ingelesak ''Eraztunen Jauna'' izeneko bere trilogia ospetsua idatzi zuen: hor, Sauronek Patuaren Mendian sorturiko eraztunak bere jabearen borondatea ezeztatzen zuen.

Kanpo estekak

Datuak: Q46847
Multimedia: Rings (jewellery) / Q46847