Yukon

	Vos an lenga piemontèisa
	Për amprende a dovré 'l sistema dle parlà locaj ch'a varda sì.

Lë Yukon a l'é un dij tre teritòri federal dël Canadà. A l'ha na surfassa ëd 482.443 km² (pì o meno com la Spagna) e na popolassion ëd 45.148 abitant (2024). A l'é la pì cita popolassion dël pais. La capital e l'ùnica sità a l'é Whitehorse (28.201 abitant), ch'a concentra pì dla metà dla popolassion teritorial.

Geografia

Ël Yukon as treuva ant ël nòrd-òvest dël Canadà. A confin-a a nòrd con l'Océan Àrtich (Mar ëd Beaufort), a est con ij Teritòri dël Nòrd-Òvest, a sud con la Columbia Britànica e a òvest con jë Stat Unì (lë stat dl'Alasca). Ël teritòri a l'é traversà dal fium Yukon (ch'a-j dà 'l nòm) e a comprend dle caden-e 'd montagne com le Montagne Yukon (con ël Mont Logan, 5.959 m, la pì àuta sima dël Canadà). Ël clima a l'é subàrtich, con invern longh e frèid (fin-a -40°C) e istà curte e frësche.

Stòria

Ij prim abitant a j'ero ij nativ Athabaskan. Dël 1896, la dëscuverta d'òr ant ël fium Klondike a l'ha provocà la Corsa a l'òr dël Klondike (1897-1898), ch'a l'ha fàit rivé desen-e 'd milen-e 'd pioné. Dël 1898 a l'é stàit creà 'l Teritòri dël Yukon dal govern canadèis, con capital Dawson City (antlora la pì granda sità dël Canadà ossidental). Dòp l'esauriment ëd l'òr, la popolassion a l'é calà. Dël 1953 la capital a l'é stàita tramudà a Whitehorse.

Economìa

Dël di d'ancheuj, l'economìa a l'é basà an sl'estrassion dij mineraj (piomb, zinch, òr, argent), an sël turism (parch nassionaj, giassé, pësca), e an sle rimësse dël govern federal (ch'a finansia la pì part dij servissi).

Polìtica

Ël Yukon a l'ha n'assemblea legislativa con 19 mèmber, un govern e un prim ministr (Premier) (atual Ranj Pillai, dal 2023). Ël comissari (rappresentant dël govern federal) a l'é Angélique Bernard.