محمود عباس در بغداد؛ عراق به ميانه روی نزديكتر می‌شود؟

محمود عباس رئیس دولت خودگردان فلسطینی در دیدار خود با رهبران عراق در بغداد از مراقبت دولت عراق از فلسطینی‌های ساکن این کشور قدردانی کرد.

آقای عباس در اظهارات خود در عراق، به گزارش‌هایی که در باره بدرفتاری با فلسطینی‌ها در خشونت‌های فرقه‌ای پس از سقوط صدام حسین انتشار یافته، اشاره نکرد.

به گفته مقام‌های سازمان ملل، پیش از جنگ عراق ۳۴ هزار فلسطینی در این کشور زندگی می‌کردند، اما بروز خشونت‌های فرقه‌ای سبب فرار بسیاری از فلسطینی‌ها از عراق شده است.

گفته می‌شود در حال حاضر ۱۱ هزار فلسطینی در عراق ساکنند که اکثریت آنها در یک محله شیعه نشین بغداد زندگی می‌کنند. شماری از فلسطینی‌ها نیز در اردوگاههای نزدیک مرز سوریه در عراق ساکن شده‌اند، اردوگاههایی که نتیجه بالا گرفتن درگیری‌های خونین فرقه‌ای در عراق در چند سال گذشته هستند.

در واقع یکی از قربانیان درگیری‌های فرقه‌ای در عراق، فلسطینی‌های مقیم بغداد بودند. حساسیت برخی گروههای تندرو نسبت به فلسطینی‌های ساکن عراق، به علت حمایت خاص رژیم صدام حسین از آنها و وفاداری متقابل فلسطینی‌ها به آن رژیم بود.

در حقیقت، صدام حسین به عنوان یک رهبر عرب ضد اسرائیلی، توجه ویژه‌ای به مساله فلسطین داشت و به همین دلیل، نه فقط کمک‌های مالی در اختیار گروههای مختلف فلسطینی می‌گذاشت، بلکه به آوارگان فلسطینی مقیم کشورش نیز توجه خاصی نشان می‌داد. فلسطینی‌ها نیز متقابلا از صدام حسین و دولت او حمایت می‌کردند، حمایتی که نارضایتی گروههای عراقی مخالف صدام حسین را در پی داشت.

صدام حسین از جمله رهبران عربی بود که گروههای مختلف فلسطینی به رغم اختلاف‌های دامنه دار خود، بر سر حمایت از وی اتفاق نظر داشتند. یاسر عرفات رهبر فقید سازمان آزادیبخش فلسطین (ساف) در جریان حمله عراق به کویت در سال ۱۹۹۰ به خلاف اکثریت رهبران عرب، در کنار صدام حسین قرار گرفت و جنبش حماس نیز به همین ترتیب به دفاع از رئیس جمهور وقت عراق برخاست.

ساف، دولت صدام حسین را وزنه تعادلی در مقابل اسرائیل و نیرویی مفید در جهت به نتیجه رسیدن مذاکرات صلح با کشور یهود به شمار می‌آورد، در حالی که حماس، صدام حسین را متحد مناسبی برای موضع گیری رادیکال در مقابل اسرائیل تصور می کرد.

با این حال، ساف پس از آغاز مذاکرات خود با اسرائیل و برای جلب نظر مساعد آمریکا و متحدان عربش در منطقه، تا اندازه‌ای در برابر سیاست منطقه‌ای صدام حسین احتیاط پیشه کرد، اما حماس در جریان انتفاضه دوم به صدام حسین نزدیکتر شد، بخصوص اینکه گفته می‌شد رئیس جمهور عراق خانواده‌های عاملان عملیات انتحاری علیه اهداف اسرائیلی را مورد حمایت مالی خود قرار داده و حتی برای انجام چنین علملیاتی جایزه تعیین کرده است.

در هر حال، سقوط صدام حسین توسط ارتش آمریکا مورد رضایت هیچکدام از گروههای فلسطینی قرار نگرفت و حماس با تقبیح علنی اعدام صدام حسین وفاداری خود را به رژیم سابق عراق نشان داد.

این نوع موضع گیری‌ها در بین فلسطینی‌های ساکن عراق نیز بازتاب داشت و آنها را به صورت یکی از طرف‌های درگیری‌های خونین فرقه‌ای پس از سرنگونی صدام حسین در آورد. با توجه به این سابقه، دیدار محمود عباس از بغداد اهمیت نمادین بسیاری دارد. این دیدار در واقع به معنای پذیرش واقعیت‌های موجود در عراق و کنار آمدن با دولت شیعه آقای مالکی از سوی رئیس دولت خودگردان فلسطینی است.

در واقع، آقای عباس ضمن عادی سازی رابطه دولت خود با دولت جدید عراق و درخواست بهبود وضع فلسطینی‌های ساکن آن کشور، بیشتر در پی جلب حمایت روشن و قاطع دولت عراق از خود در مقابل حماس است. به نظر می رسد دولت شیعه عراق به خلاف دولت شیعه ایران، انگیزه‌ای برای حمایت از حماس ندارد و در نزاع بین گروههای فلسطینی ترجیح آن، حمایت از گروهی است که با ایالات متحده آمریکا اصطکاکی نداشته باشد.

موضع رسمی دولت عراق حمایت از کشور مستقل فلسطینی در مرزهای قبل از جنگ شش روزه ۱۹۶۷ به پایتختی بیت‌المقدس شرقی است، موضعی که در جریان دیدار محمود عباس از بغداد از سوی جلال طالبانی مورد تاکید قرار گرفته است. با توجه به این موضع گیری و نیز همپیمانی دولت عراق با آمریکا و متحدان غربی آن، حمایت عراق از دولت محمود عباس امری کم و بیش طبیعی به شمار می‌رود.

چنین حمایتی به نزدیکی بیشتر دولت عراق به آنچه محور میانه روی در دنیای عرب خوانده می‌شود، قابل تعبیر است. محوری که مصر و عربستان سعودی مهمترین بخش آن هستند.