Guinea

Guinea
	Instancia de estado soberano; país
	Nome orixinal République de Guinée (fr)
	Nome oficial Guinée (fr); République de Guinée (fr); ߖߌ߬ߣߍ߫ (nqo); ߖߌ߬ߣߍ߬ ߞߊ߲ߓߍ߲ (nqo)
	Lema Traballo, Xustiza, Solidariedade
	Himno Liberté
Características
	Caracterizado por país parcialmente libre
	Cultura Cultura da Guiné (pt)
	Lingua oficial lingua francesa; languages of Guinea (en)
	Lingua usada Bainouk-Gunyuño (en) ; Baga Sobané (en) ; Eastern Maninkaka (en) ; East Limba (en) ; Baga Kaloum (en) ; lingua susu; Kono (en) ; Língua zialo (pt) ; Wamey (en) ; Sankaran Maninka (en) ; Manya (en) ; Baga Sitemu (en) ; Baga Manduri (en) ; Toma (en) ; Kla-Dan (en) ; Konyanka Maninka (en) ; Guinean Sign Language (en) ; Guinea Kpelle (en) ; Baga Koga (en) ; Mbulungish (en) ; Língua yalunka (pt) ; Lingua pulaar; Língua dan (pt) ; Mixifore (en) ; Northern Kissi (en) ; Lingua n'ko; lingua francesa; Lingua pular; Nalu (en) ; Língua mano (pt) ; Kakabe (en) ; Pukur (en) ; Landoma (en) ; Jahanka (en) ; Badyara (pt) ; Lele (en) ; Língua bassari (pt) ; Kuranko (en) ; linguas mandingas
	Forma de goberno república
	Economía economía da Guinea
	Moeda franco guineano ; Guinean syli (en)
	Tipo de enchufe enchufe europeo; Schuko; Type K (en)
	Lado condución dereita
Implicados
	Xefe de estado Cargo: presidente da Guinea ; Mamady Doumbouya (2021 - )
	Xefe do goberno Cargo: Primeiro ministro da Guinea ; Bah Oury (2024 - )
	Órgano lexislativo Asemblea Nacional de Guinea
	Membro de Organización das Nacións Unidas; Unión Internacional de Telecomunicacións; Unión Postal Universal; Organización das Nacións Unidas para a Educación, a Ciencia e a Cultura; Grupo de Estados de África, Caribe e Pacífico; Francofonía; Organización Mundial da Saúde; Organización Meteorolóxica Mundial; Organización Mundial de Alfándegas; Banco Africano de Desenvolvemento; Organización para a Prohibición de Armas Químicas; Banco Internacional de Reconstrución e Fomento; Organización Mundial do Comercio; Corporación Financeira Internacional; Asociación Internacional de Fomento; Centro Internacional de Arranxo de Diferenzas Relativas a Investimentos; Organización da Conferencia Islámica; Unión Africana; Axencia Multilateral de Garantía de Investimentos; Unión do Río Mano; Comunidade Económica dos Estados da África Ocidental; Organización para a Harmonización en África do Dereito dos Negocios; AFRISTAT (en) ; Interpol; Organización Internacional de Protección Civil; Tratado de non proliferación de armas nucleares; Grupo para as observacións da Terra; Área Continental Africana de Libre Comercio
	Banco central Central Bank of the Republic of Guinea (en)
Datas
	Fundación / creación 2 de outubro de 1958
Historia
	Historia história da Guiné (pt)
	Precedido por People's Revolutionary Republic of Guinea (en) (1958 - 1984)
	Substitúe África Occidental Francesa (1895 - 1958); Guinea Francesa (1894 - 1958)
Localización
	País Guinea
	Xeografía xeografía da Guinea
	Bañado por océano Atlántico
	Situado na entidade xeográfica África Occidental
	Continente África
	Capital Conakry
	Comparte fronteira con Costa do Marfil; Malí; Senegal; Liberia; Guinea-Bissau; Serra Leoa
	Contén división administrativa Rexión de Boké; Rexión de Kindia; Rexión de Labé; Rexión de Mamou; Rexión de Kankan; Conakry; Rexión de Faranah; Rexión de Nzérékoré
	Área urbana máis poboada Conakry
OpenStreetMap
	Coordenadas 10°N 11°O / 10, -11
Cifras e dimensións
	Poboación 12.717.176 (2017); 3.576.684 (1960); 3.632.778 (1961); 3.689.661 (1962); 3.748.272 (1963); 3.809.929 (1964); 3.875.205 (1965); 3.944.983 (1966); 4.017.946 (1967); 4.089.829 (1968); 4.154.897 (1969); 4.209.201 (1970); 4.252.126 (1971); 4.285.526 (1972); 4.311.157 (1973); 4.331.801 (1974); 4.350.256 (1975); 4.366.830 (1976); 4.383.225 (1977); 4.405.432 (1978); 4.440.982 (1979); 4.495.479 (1980); 4.573.076 (1981); 4.673.637 (1982); 4.793.275 (1983); 4.925.668 (1984); 5.067.026 (1985); 5.211.764 (1986); 5.363.069 (1987); 5.535.918 (1988); 5.750.861 (1989); 6.020.113 (1990); 6.351.760 (1991); 6.734.242 (1992); 7.136.110 (1993); 7.514.053 (1994); 7.837.173 (1995); 8.094.751 (1996); 8.296.478 (1997); 8.457.221 (1998); 8.600.911 (1999); 8.746.128 (2000); 8.895.353 (2001); 9.045.748 (2002); 9.204.581 (2003); 9.379.621 (2004); 9.576.331 (2005); 9.798.963 (2006); 10.046.967 (2007); 10.314.678 (2008); 10.593.248 (2009); 10.876.033 (2010); 11.161.530 (2011); 11.451.273 (2012); 11.745.189 (2013); 11.628.972 (2014); 17.521.167 (2025)
	Poboación feminina 6.527.547 (2019); 6.687.118 (2020); 6.846.006 (2021); 7.005.320 (2022); 9.068.256 (2025)
	Poboación masculina 6.349.991 (2019); 6.518.034 (2020); 6.685.900 (2021); 6.854.020 (2022); 8.452.911 (2025)
	Poboación rural 8.177.237 (2019); 8.335.753 (2020); 8.489.377 (2021); 8.638.804 (2022)
	Poboación urbana 4.700.302 (2019); 4.869.400 (2020); 5.042.529 (2021); 5.220.537 (2022)
	Índice desenvolvemento humano 0,465 (2021); 0,269 (1990); 0,274 (1991); 0,282 (1992); 0,289 (1993); 0,295 (1994); 0,303 (1995); 0,31 (1996); 0,321 (1997); 0,33 (1998); 0,339 (1999); 0,345 (2000); 0,352 (2001); 0,362 (2002); 0,37 (2003); 0,377 (2004); 0,387 (2005); 0,394 (2006); 0,402 (2007); 0,408 (2008); 0,41 (2009); 0,415 (2010); 0,42 (2011); 0,425 (2012); 0,429 (2013); 0,435 (2014); 0,44 (2015); 0,45 (2016); 0,458 (2017); 0,462 (2018); 0,467 (2019); 0,466 (2020)
	Índice desenvolvemento humano desigualdade 0,299 (2021); 0,271 (2012); 0,274 (2013); 0,279 (2014); 0,283 (2015); 0,289 (2016); 0,295 (2017); 0,294 (2018); 0,298 (2019); 0,299 (2020)
	Taxa desemprego 2 % (2014)
	Taxa nataliade 35,436 (2019); 34,944 (2020); 34,425 (2021); 33,855 (2022)
	Taxa mortandade 9,712 (2019); 9,847 (2020); 9,99 (2021); 9,87 (2022)
	PIB nominal 16.091.817.842 $ (2021); 21.227.749.389 $ (2022); 25.600.000.000 $ (2025)
	Taxa imposto sobre valor engadido 18 %
	Superficie 245.857 km²
	Punto máis alto Monte Nimba
	Punto máis baixo 0 m océano Atlántico
	Fuso horario UTC±00:00 ; África/Conacri
	Esperanza de vida 60,015 a; 56,185 a; 55,521 a; 54,775 a; 56,765 a; 57,782 a; 57,282 a; 58,301 a; 58,846 a; 53,972 a; 52,444 a; 51,181 a; 51,273 a; 53,17 a; 51,229 a; 51,859 a; 51,451 a; 59,419 a
OpenStreetMap
Códigos e identificadores
OpenStreetMap
OpenStreetMap	192778
VIAF	128921681
ISNI	0000000404586379
TasteAtlas	guinea
Freebase	/m/03676
MeSH	D016701
Fontes e ligazóns
	Páxina WEB presidence.gov.gn
	Prefixo telefónico +224
	Teléfono de emerxencia 117, 18 e 442-020
	Dominio .gn
	Descrito pola fonte Meyers Konversations-Lexikon, 4ª edición (1885–1890) "Q123497596 "; Encyclopædia Britannica "1911 Encyclopædia Britannica/Guinea (en) " ;
	Wikidata G:Commons C:Commons

Para outras páxinas con títulos homónimos véxase: Guinea (homónimos).

Guinea,^[1] oficialmente República de Guinea (en francés: République de Guinée), é un país da África Occidental, limitado ao norte por Guinea-Bissau e polo Senegal, ao norte e leste por Malí, ao leste pola Costa do Marfil, ao sur por Liberia e Serra Leoa e ao oeste polo océano Atlántico. A súa capital é Conakry.

Historia

En parte do que é agora Guinea, moitos imperios xurdiron e caeron. Entre eles o Imperio de Malí creado por Sundiata Keita, quen derrotou ao rei dos Sosso, Soumaoro Kanté na batalla de Kirina en 1235, coa cal terminou o Imperio Sosso.

O Imperio de Malí comprendía partes da área norte de Guinea que foi gobernada por mansa (emperadores). O máis famoso foi Kankan Musa I, que fixo unha famosa peregrinación cara a A Meca en 1324. O Imperio de Malí caeu presa dos invasores almorávidas que viñan do norte de África, que estableceu o Imperio Songhai, o cal caeu a mans dos marroquís en 1591.

Os musulmáns fulani migraron a Fouta Djalon en Guinea Central e estableceron un estado islámico de 1735 ata 1898 cunha constitución escrita e gobernadores alternados.

Os aventureiros europeos comezaron o comercio de escravos na rexión costeira de Guinea desde o século XVI ata o século XIX.

A actual Guinea foi creada como colonia por Francia en 1890 con Noël Balley, sendo o primeiro gobernador. A capital, Conakry, foi fundada na illa Tombo en 1890. En 1895 o país incorporouse á África Occidental Francesa.

Independente de Francia desde 1958, Guinea non tivo eleccións democráticas ata 1993, cando o xeneral Lansana Conté (xefe do goberno militar) foi elixido presidente nunha votación. As supresións da seguridade continúan, aínda que non tan severas como nas primeiras décadas. Reelixido en 1998, o presidente enfrontouse á crecente crítica en 1999 polo seu encarceramento dun principal líder da oposición e o extenso malestar económico. As desordes en Serra Leoa tamén continuaron ameazando a estabilidade de Guinea.

En 2008, á morte de Lansana Conté, tomou o poder Moussa Dadis Camara, que ten como primeiro ministro a Cellou Dalein Diallo.

Xeografía

Pódense diferenciar catro zonas xeográficas:

a zona costeira, a Baixa Guinea (ou Guinea marítima);
a zona montañosa, a Guinea Central, na que se comprende o macizo do Fouta Djalon, que acada unha altura media de 900 metros, e que se estende por algúns países veciños;
a zona de sabana no Norte, ou Alta Guinea;
a zona boscosa do sueste, ou Guinea Forestal, dominada polas chuvias.

Estas catro zonas, ás veces denominadas "rexións naturais", non se corresponden coas rexións administrativas.

Hidrografía e orografía

O país ten 320 km de costa, na que con frecuencia medran mangleiros. Abundan as augas interiores: vinte e dous grandes ríos da África Occidental nacen en Guinea, sendo o Fouta Djalon o gran centro difusor. Entre eses ríos salientan o Níxer, o Senegal e o Gambia. As montañas máis elevadas son interiores, no confín fronteirizo con Costa do Marfil e Liberia, érguese a maior elevación do país o Monte Nimba, con 1.764 metros.