Secret Intelligence Service

Secret Intelligence Service

Siedziba SIS w Londynie, widziana z Vauxhall Bridge
Państwo	Wielka Brytania
Data utworzenia	1909
Siedziba	SIS Building
Chief of the Secret Intelligence Service	Blaise Metreweli
Budżet	3711 mln GBP
Zatrudnienie	3644
Adres
85 Albert Embankment, Londyn
brak współrzędnych
Strona internetowa

Tylna ściana budynku, widziana z Vauxhall Cross

Secret Intelligence Service (SIS, znana także jako MI6 – dawniej Military Intelligence section 6, wywiad wojskowy Sekcja 6) – brytyjska służba specjalna powołana w 1909 do prowadzenia wywiadu zagranicznego.

Zadania MI6

SIS odpowiada za pozyskiwanie, analizę i przekazywanie wywiadu zagranicznego oraz za prowadzenie działalności szpiegowskiej poza terytorium Wielkiej Brytanii. Gromadzi informacje polityczne, gospodarcze, wojskowe, techniczne i naukowe, współpracuje z innymi brytyjskimi służbami, w tym z Security Service, a w działaniu posługuje się osłoną dyplomatyczną oraz placówkami niejawnymi. Służba podlega Foreign Office.

Historia

Utworzenie MI6

Z inicjatywy Komitetu Obrony Imperium powołanego w 1909, utworzono 1 października 1909 Biuro Tajnej Służby. Podzielone zostało ono na dwie sekcje: sekcję wewnętrzną, z której wywodzi się służba bezpieczeństwa Security Service (inaczej MI5), oraz sekcję zagraniczną, działającą z początku jako wydział zagraniczny pod kodem „MI1(c)”. W 1921 przemianowano ją na MI6, Secret Intelligence Service (SIS).

II wojna światowa

W listopadzie 1939 roku stanowisko szefa MI6 objął gen. mjr Stewart Menzies. Wcześniej nadzorował on przejęcie od polskiego Biura Szyfrów podczas konferencji w Pyrach pod Warszawą w lipcu 1939 roku egzemplarzy Enigmy wraz z materiałami do kryptoanalizy. Na ich podstawie ośrodek w Bletchley Park prowadził łamanie niemieckich szyfrów, a uzyskiwane dzięki temu odszyfrowane informacje, oznaczane kryptonimem Ultra, zaopatrywały aliantów w dane o zamiarach III Rzeszy.

Incydent w Venlo

Początek kadencji Menziesa nie był udany. 9 listopada 1939 roku z holenderskiego Venlo przy granicy z III Rzeszą zostali podstępnie porwani dwaj oficerowie MI6, kpt. Sigismund Payne Best oraz mjr Richard Stevens. Porwania dokonali funkcjonariusze SD pod kierownictwem Waltera Schellenberga, którzy wcześniej podawali się za niemieckich spiskowców planujących obalenie Adolfa Hitlera. Przesłuchiwani oficerowie ujawnili znaczną część europejskiej siatki MI6.

Współpraca z innymi służbami

W czasie wojny SIS ściśle współpracowała z innymi służbami brytyjskimi, m.in. z MI5 i Special Operations Executive (SOE), a po przystąpieniu Stanów Zjednoczonych do wojny pomagała szkolić personel amerykańskiego Biura Służb Strategicznych (OSS), z którego następcą, CIA, współpracuje do dziś.

Zimna wojna

Siatka szpiegowska Cambridge

W latach 30. XX wieku brytyjskie służby zostały spenetrowane przez radzieckich agentów rekrutujących się spośród absolwentów Cambridge, tak zwaną piątkę z Cambridge (Kim Philby, Guy Burgess, Donald Maclean, Anthony Blunt i John Cairncross). W 1940 roku Burgess wprowadził Philby’ego do MI6, gdzie ten do końca II wojny światowej kierował kontrwywiadem, przekazując ZSRR tajne informacje brytyjskie i amerykańskie.

George Blake

George Blake po II wojnie światowej pracował dla SIS. Jako wicekonsul w Seulu dostał się po wybuchu wojny koreańskiej do niewoli, gdzie przeszedł na stronę komunizmu, a po powrocie przekazywał ZSRR brytyjskie tajemnice, do których miał dostęp m.in. podczas służby w Berlinie. Według szacunków brytyjskich zdradził co najmniej 42 agentów (według samego Blake’a około 600). Aresztowany w 1961 roku i skazany na 42 lata więzienia, zbiegł w 1966 roku do Związku Radzieckiego.

Osiągnięcia

Wydział wojskowy MI6 brał udział w przygotowaniach do powstania węgierskiego 1956 roku, szkoląc przyszłych powstańców m.in. w posługiwaniu się materiałami wybuchowymi i bronią palną. Jednym z największych sukcesów wywiadu było prowadzenie na początku lat 60., wspólnie z amerykańską CIA, pułkownika radzieckiego wywiadu wojskowego GRU Olega Pieńkowskiego, którego informacje miały duże znaczenie podczas kryzysu kubańskiego. Pieńkowski został aresztowany w 1962 roku i stracony w 1963.

Lata dziewięćdziesiąte XX w.

Po zakończeniu zimnej wojny SIS kontynuowała ścisłą współpracę z amerykańską CIA, a w latach 90. XX wieku po raz pierwszy oficjalnie ujawniono nazwisko jej szefa, co zakończyło okres pełnej tajności wokół kierownictwa służby.

XXI wiek

W 2020 roku stanowisko szefa SIS objął dyplomata Richard Moore, który nadał urzędowi bardziej publiczny charakter i wskazywał Rosję oraz Chiny jako główne wyzwania wywiadowcze i geopolityczne XXI wieku. We wrześniu 2024 roku Moore wraz z dyrektorem CIA Williamem Burnsem wystąpili z pierwszym w historii wspólnym oświadczeniem obu służb, opublikowanym na łamach „Financial Timesa”, w którym ostrzegli przed prowadzoną przez Rosję kampanią sabotażu w Europie i zadeklarowali podtrzymanie wsparcia dla Ukrainy.

We wrześniu 2025 roku SIS uruchomiła w dark webie portal „Silent Courier”, którego celem jest ułatwienie bezpiecznego nawiązywania kontaktu oraz werbowania informatorów, przede wszystkim w Rosji, w celu zapewnienia bezpieczeństwa Wielkiej Brytanii. Instrukcje dostępu do platformy opublikowano na oficjalnym kanale serwisu YouTube.

W czerwcu 2025 roku ogłoszono, że nowym szefem służby zostanie Blaise Metreweli, która 1 października 2025 roku objęła urząd jako pierwsza kobieta w historii SIS. Wcześniej kierowała pionem technologii i innowacji, oznaczanym tradycyjnie literą „Q”. Po nominacji brytyjskie media podały, że jej dziadek ze strony ojca, Constantine Dobrowolski, był w czasie II wojny światowej kolaborantem nazistowskim na okupowanej Ukrainie, a Foreign Office oświadczyło, że Metreweli nigdy go nie poznała. W pierwszym publicznym wystąpieniu w grudniu 2025 roku Metreweli ostrzegła, że Wielka Brytania stoi w obliczu nowej „ery niepewności”, a działania Rosji i innych wrogich państw, w tym próby zabójstw, sabotaż i cyberataki, sprawiły, że „linia frontu jest wszędzie”.

Wojna na Ukrainie

W okresie poprzedzającym rosyjską inwazję na Ukrainę z 2022 roku Wielka Brytania ujawniała oceny wywiadowcze dotyczące rosyjskich przygotowań. W styczniu 2022 roku brytyjskie ministerstwo spraw zagranicznych oświadczyło, że Rosja chce zainstalować w Kijowie prorosyjskiego przywódcę, wskazując jako możliwego kandydata byłego deputowanego Jewhena Murajewa, a według CNN te same informacje posiadał wywiad USA. Rosyjskie MSZ uznało doniesienia za dezinformację. Według „New York Timesa” pod koniec 2021 roku szef jednej z rosyjskich służb miał przekonywać Putina, że CIA wraz z MI6 „kontrolowała Ukrainę” i przekształcała ją w przyczółek do operacji przeciwko Moskwie, co według dziennika mogło wpłynąć na decyzję o inwazji.

Po rozpoczęciu inwazji kierownictwo SIS publicznie potwierdzało wsparcie dla Ukrainy. We wrześniu 2024 roku Richard Moore wraz z dyrektorem CIA Williamem Burnsem ocenili ukraińską ofensywę w obwodzie kurskim jako „odważną” próbę zmiany przebiegu wojny. W listopadzie 2024 roku, przemawiając w Paryżu u boku szefa francuskiej DGSE Nicolasa Lernera, Moore ostrzegł, że zwycięstwo Rosji uczyniłoby z Ukrainy „państwo wasalne” i zagroziłoby bezpieczeństwu Europy, oraz wezwał do podtrzymania wsparcia dla Kijowa.

Rosja wielokrotnie, bez przedstawienia dowodów, oskarżała Wielką Brytanię, w tym MI6, o współudział w atakach na rosyjskie cele, m.in. w wysadzeniu gazociągów Nord Stream, atakach na Flotę Czarnomorską oraz w uderzeniach dronowych na rosyjskie lotniska i infrastrukturę naftową. Strona brytyjska konsekwentnie odrzuca te zarzuty jako dezinformację, a w 2022 roku Ministerstwo Obrony nazwało je „kłamstwami o epickiej skali”.

Wątek polski

Współpraca podczas II wojny światowej

Poza przekazaniem egzemplarzy Enigmy w Pyrach w 1939 roku polski wywiad pozostawał w czasie II wojny światowej jednym z najważniejszych partnerów SIS. Oficerem łącznikowym między SIS a Oddziałem II polskiego Sztabu Naczelnego Wodza w Londynie był Wilfred Dunderdale. Według ustaleń powołanej w 2000 roku Polsko-Brytyjskiej Komisji Historycznej, której raport ogłoszono 4 lipca 2005 roku w siedzibie Foreign Office, polskie źródła dostarczyły blisko połowę raportów wywiadowczych docierających do Brytyjczyków z okupowanej Europy. Oficjalna historia SIS autorstwa Keitha Jeffery’ego wymienia m.in. siatkę „F2” działającą we Francji, raport o niemieckim ośrodku w Peenemünde, który wsparł brytyjskie planowanie nalotu na zakłady produkujące pociski V-1 i rakiety V-2, oraz „Agencję Afryka” Mieczysława Słowikowskiego, której meldunki ułatwiły aliancką operację Torch.

Operacja „Cezary”

Po II wojnie światowej terytorium Polski stało się obszarem działań operacyjnych SIS skierowanych przeciwko rządzonej przez komunistów Polsce, prowadzonych za pośrednictwem Delegatury Zagranicznej Zrzeszenia „Wolność i Niezawisłość” (WiN). W latach 1948–1952 Ministerstwo Bezpieczeństwa Publicznego (MBP) przeprowadziło operację o kryptonimie „Cezary”, w ramach której utworzyło fikcyjną „V Komendę WiN” i przejęło kanały łączności organizacji z wywiadami SIS oraz CIA. Kurierzy przerzucani z Zachodu, w tym cichociemny Adam Boryczka, dostarczali do kraju pieniądze, sprzęt oraz radiostacje, a do służb anglosaskich trafiały spreparowane w MBP „raporty wywiadowcze”. W toku operacji bezpieka przejęła kilkanaście radiostacji oraz ponad milion dolarów, a od CIA uzyskała m.in. założenia dywersyjnych „Planu Wulkan” i „Planu X”.

Współczesność

Po przystąpieniu Polski do NATO (1999) i Unii Europejskiej (2004), w odróżnieniu od okresu zimnej wojny, aktywność SIS wobec Polski przybrała formę współpracy sojuszniczej. Brytyjski rządowy fundusz NSSIF, wspierający technologicznie brytyjskie służby wywiadowcze, w tym SIS, zainwestował w 2021 roku w polską firmę Codility. Po rosyjskiej inwazji na Ukrainę w 2022 roku kolejni szefowie SIS ostrzegali przed prowadzoną przez Rosję kampanią sabotażu w Europie.

Szefowie

kontradmirał Mansfield Smith-Cumming	1909–1923
admirał Hugh Sinclair	1923–1939
gen. mjr Stewart Menzies	1939–1952
gen. mjr John Sinclair	1953–1956
Dick White	1956–1968
John Rennie	1968–1973
Maurice Oldfield	1973–1978
Dick Franks	1979–1982
Colin Figures	1982–1985
Christopher Curwen	1985–1989
Colin McColl	1989–1994
David Spedding	1994–1999
Richard Dearlove	1999–2004
John Scarlett	2004–2009
John Sawers	2009–2014
Alex Younger	2014–2020
Richard Moore	2020–2025
Blaise Metreweli	od 2025

W kulturze

Najbardziej rozpoznawalnym odbiciem SIS w kulturze masowej jest James Bond, fikcyjny oficer MI6 o numerze 007, stworzony w 1953 roku przez Iana Fleminga, byłego oficera brytyjskiego wywiadu marynarki wojennej. Powieści i filmy o Bondzie ukształtowały popularny wizerunek służby, do którego MI6 ma stosunek ambiwalentny, lecz wykorzystuje rozpoznawalność tej postaci m.in. w rekrutacji. Seria była osadzona w realiach zimnej wojny i pełniła funkcję propagandową, choć ekranizacje złagodziły antyradziecki wydźwięk powieści, zastępując sowiecki kontrwywiad fikcyjną organizacją SPECTRE.

Zobacz też

• Krystyna Skarbek

Bibliografia

• Nigel West, MI6: British Secret Intelligence Service Operations 1909-1945.
• Praca zbiorowa (wprowadzenie Nigel West), Tajne operacje wywiadu brytyjskiego, 2001.
• Normam Polmar, Thomas B. Allen, Księga Szpiegów, Wydawnictwo Magnum, Warszawa 2000.
• Nikołaj Zieńkowicz: Tajemnice mijającego Wieku (2). Warszawa: 2000. ISBN 83-7255-447-1.

Linki zewnętrzne

• sis.gov.uk – oficjalna strona MI6 (ang. • ros. • hiszp. • fr. • chiń. • arab. • pers.)