İçeriğe atla

IV. Ağa Han

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Hazretleri

IV. Ağa Han

KBE CC PV NI NPk GCC GCIH GCL GCM
آقاخان چهارم
Image
Doğum13 Aralık 1936
Cenevre, İsviçre
Ölüm4 Şubat 2025
Lizbon, Portekiz
Uğraşİmâm (manevi lider)

Hayırsever

İş insanı
Çocuk(lar)V. Ağa Han
Ebeveyn(ler)Annesi - Joan Yarde-Buller Babası - Ali Han (1911 doğumlu)
AileFâtımîler

Şah Kerim el-Hüseyin,[a] bilinen adıyla IV. Ağa Han (13 Aralık 1936 - 4 Şubat 2025), Şiîliğin Nizârî-İsmailî mezhebinin 49. imâmı. Dedesi Sultan Muhammed Şah'ın ölümü üzerine 20 yaşında Nizari imamlığını ve Ağa Han unvanını miras aldı.[3] İmamlık döneminde, İsmailî takipçileri arasında Mevlana Hazar İmam dini unvanıyla da tanınıyordu.[4][5][6][7][8][9]

Vanity Fair'in 2013 yılında yaptığı tahmine göre, el-Hüseyni'nin net serveti 13,3 milyar Amerikan dolarının üzerindeydi.[10]

Image
IV. Ağa Han 1959 yılında Los Alamos Ulusal Laboratuvarı'nı ziyareti sırasında ilk nükleer bomba patlatılmasından arta kalan bir Trinititeyi hediye olarak alırken.

Hayatı

[değiştir | kaynağı değiştir]

Erken yaşamı ve eğitimi

[değiştir | kaynağı değiştir]

Kerim el-Hüseyni, 13 Aralık 1936'da İsviçre'nin Cenevre şehrinde, Ali Han (1911–1960) ile ilk eşi Tacüddevle Ağa Han'ın (eski adı Joan Yarde-Buller, 1908–1997) en büyük oğlu olarak dünyaya geldi. Annesi, İngiliz soylusu 3. Baron John Yarde-Buller'in en büyük kızıydı.[11] Kardeşi Emin Ağa Han, bir yıl sonra 1937'de doğdu. 1949'da, kısmen babasının evlilik dışı ilişkileri nedeniyle anne ve babası boşandı[12] ve kısa süre sonra babası Amerikalı oyuncu Rita Hayworth ile evlendi; bu evlilikten el-Hüseyni'nin üvey kız kardeşi Yasmin Ağa Han adında bir kız oldu.[13][14]

Image
Kerîm el-Hüseyinî IV. Ağa Han'ın babası, ''1958 - 1960'' yılları arasında Pakistan'ın Birleşmiş Milletler Büyükelçiliği görevini de yürüten Prens Ali Han [en] 1952 yılında, daha sonra kızları Yasemin'in dinî konusunda çıkan anlaşmazlık[15][16] nedeniyle ayrıldığı ikinci eşi Rita Hayworth ile birlikte.

"IV. Ağa Han" imamlığının ilk yılında dünyanın çeşitli yerlerine dağılmış olan mezhep üyelerini ziyarete başladı. Cemaatine, yerleştikleri ülkelerin vatandaşlığına geçmelerini ancak güçlük ve baskıyla karşılaştıkları ülkelerden de ayrılmalarını telkin etti.

Eğitimi

[değiştir | kaynağı değiştir]

1959 yılında Harvard Üniversitesinden İslam Tarihi alanında lisans derecesi alarak mezun oldu.

Evlilikleri, boşanmaları ve çocukları

[değiştir | kaynağı değiştir]

Ağa Han ilk evliliğini daha sonra Begüm Selime Ağa Han adını alan eski İngiliz manken Sarah ("Sally") Fransas Croker-Poole ile 22 Ekim 1969 (sivil) ve 28 Ekim 1969 (dinî) tarihlerinde, o zaman ikamet etmekte olduğu Paris'te gerçekleştirdi. Yirmi yıllık evlilikleri müddetince çiftin üç evladı dünyaya geldi. Daha pek fazla süre geçmeden babası Ali Han gibi o da eşinden ayrı bir yaşantı sürmeye başladı.[17][18] Bu durum eşi Begüm Selime Hanım'ı bayağı mutsuz etti.[18] 1984 yılına geldiklerinde Ağa Han ile Begüm Selime tamamen ayrı yaşamaya başladılar.[18] Bununla birlikle evliliklerinin resmen boşanma ile neticelenmesi, Ağa Han'ın 20 Milyon £ ödemeyi kabullenmesiyle tam on bir sene sonra 1995 yılında gerçekleşti. Neticede Begüm Selime'ye hediye olarak aldığı mücevherleri ve meşhur Mavi Begüm Elmasını 17,5 Milyon £ karşılığı satma hakkını elde etti.[18][19][20] Ağa Han ile Begüm Selime çiftinin bir kız iki erkek evladı oldu:

  • Prenses Zehra Ağa Han (18 Eylül 1970)
  • Prens Rahim Ağa Han (12 Ekim 1971)
  • Prens Hüseyin Ağa Han (10 Nisan 1974)

Ağa Han ikinci kez daha sonra Begüm Inaara Ağa Han adını alan Gabriele Prinzessin zu Leiningen ile Fransa'nın Gouvieux kentinin duvarlarla çevrili Aiglemont Şatosu'nda 30 Mayıs 1998'de evlendi. Bununla beraber, evliliğin üzerinden altı yıl geçtikten sonra Begüm Inaara ile Ağa Han boşanmak üzere 8 Ekim 2004 tarihinde mahkemeye müracaat ettiler.[21][22][23] 2011 Eylül ayında boşanmaları için Begüm Inaara'ya 50 Milyon £ ödenmesine karar verildi.[23][24] Begüm Inaara'nın Ağa Han'ın bir hostes ile olan yaşantısını izlemek amacıyla özel bir dedektif kiraladığı da mahkemede açıklandı.[23] Halen devam eden boşanma davası sürecinde 50 milyon £ tazminat Fransa mahkemesine Ağa Han tarafından ödenmekle birlikte, Begüm Inaara ile Ağa Han'ın evlilikleri yasal olarak devam etmektedir.[25] Begüm Inaara ile Ağa Han'ın bir oğlu vardır:

  • Prens Aly Muhammad Ağa Han (7 Mart 2000)

Özel zevkleri

[değiştir | kaynağı değiştir]

İş yaşamındaki becerisiyle de ün kazanan IV. Ağa Han, Sardinya Adası'ndaki Costa Esmeralda'nın (Zümrüt Kıyısı) bir tatil yöresi olarak gelişmesini sağlayan konsorsiyumu yönetti. İslam mimarisinin gelişmesi için özel bir çaba sarf eden IV. Ağa Han bu alanda Ağa Han Mimarlık Ödülü adında bir de teşvik programı yürütmektedir. Ayrıca ailesinin at yetiştiriciliği geleneğini de sürdürmektedir.

Şahsî serveti

[değiştir | kaynağı değiştir]

Forbes dergisinin 2009 yılında açıkladığına göre yaklaşık olarak 900 Milyon $ olan servetiyle IV. Ağa Han dünyanın en zengin on kraliyet ailesinden birisidir.[26]

IV. Ağa Han - Kerim el-Hüseyin Şah'ın soyağacı

[değiştir | kaynağı değiştir]
Image
Kanada-Ottawa Vatandaşı IV. Ağa Han, 27 Şubat 2014 tarihinde Kanada Avam Kamarası'nda İlâhî ortaklık tesisi 1 Haziran 2014 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. konusunda verdiği söylevden sonra Milletvekilleri tarafından ayakta alkışlanmıştı.

Unvan, şeref, fahri doktora ve ödülleri

[değiştir | kaynağı değiştir]

Unvanları

[değiştir | kaynağı değiştir]
  • 1936–1957: Prens[27] Kerim Ağa Han
  • 1957 yılından itibaren: Ekselansları IV Ağa Han
  • 1959 yılından itibaren: Majesteleri IV Ağa Han

Pakistan-Karaçi Ağa Han Üniversitesi'nde Ağa Han tarafından kurdurulan Müslüman Medeniyetleri Araştırma Enstitüsü içerisinde yer alan İsmaili-Araştırmalar Enstitüsü'nde görevli araştırmacılardan Ferhad Defteri'nin açıkladığına göre, Ağa (Osmanlı Devleti) ve Han (unvan) kelimelerinden oluşan Ağa Han unvanı I. Ağa Han'a henüz On Üç yaşındayken babasının öldürülmesinin hemen ardından verilmiş bir unvandı. Defteri'nin ek olarak yaptığı açıklamaya göre, daha sonra bu lakap onun soyundan gelen Nizârî İmamlarına miras olarak kaldı.[28] Diğer taraftan bir adli dava esnasında III. Ağa Han, Ağa Han'ın bir unvan değil ama I. Ağa Han'a gençliğinde verilen takma bir isim olduğunu açıklamıştı.[29]

Şerefleri

[değiştir | kaynağı değiştir]

Fahri doktoraları

[değiştir | kaynağı değiştir]

Ödülleri

[değiştir | kaynağı değiştir]

Ayrıca bakınız

[değiştir | kaynağı değiştir]

Notlar

[değiştir | kaynağı değiştir]
  1. ↑ İngilizce yayın yapan medyada ve resmi iletişimde genellikle "Prens Kerim el-Hüseyni IV. Ağa Han" olarak anılır.[1][2] "Mevlana Şah Kerim el-Hüseyni IV. Ağa Han" ifadesi ise biyografik ve dini bağlamlarda, onun kalıtsal unvanını (şah), soyunu (el-Hüseyni, İmam Hüseyin'den geldiğini gösterir) ve Nizari İsmailî Müslümanlarının 49. İmamı olarak hanedanlık rolünü yansıtmak için kullanılır.

Kaynakça

[değiştir | kaynağı değiştir]
  1. ↑ "His Highness Prince Karim Aga Khan IV, 1936-2025". Aga Khan Development Network (İngilizce). International: Aga Khan Foundation. 5 Şubat 2025. 16 Ekim 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Ekim 2025.
  2. ↑ Stephen Bates (9 Şubat 2025). "The Aga Khan obituary". The Guardian (İngilizce). United Kingdom: Guardian Media Group. 9 Şubat 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Ekim 2025.
  3. ↑ "World View – Aga Khan". 24 Temmuz 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Eylül 2010.
  4. ↑ "His Highness the Aga Khan's interview with Henri Weill; translated from La Cohorte 2019-01-29]". First Ismaili Electronic Library and Database. 30 Eylül 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi.
  5. ↑ "A Meeting with Aga Khan IV, Prince Karim al-Husseini, 10:15AM". John F. Kennedy Presidential Library and Museum. 15 Haziran 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi.
  6. ↑ "Who is Prince Karim Al Husseini Aga Khan?]". ABC News. 8 Mart 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi.
  7. ↑ "Canada's Trudeau broke ethics rules with visit to Aga Khan island". Reuters. 30 Temmuz 2024. 30 Temmuz 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi.
  8. ↑ "His Highness the Aga Khan". 6 Kasım 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 26 Kasım 2011.
  9. ↑ "Aga Khan IV". Encyclopædia Britannica. 17 Haziran 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Aralık 2019.
  10. ↑ "How the Fourth Aga Khan Balances Spiritual Muslim Leadership with a Multi-billionaire Lifestyle". Vanity Fair. 14 Ocak 2013. 4 Mayıs 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi15 Kasım 2021.
  11. ↑ Leake, Natasha (13 Aralık 2022). "Remembering the Aga Khan: The extraordinary life story of the world's most well-connected royal, who was a close friend of the late Queen Elizabeth". Tatler. 9 Şubat 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 6 Şubat 2025.
  12. ↑ Harriman, Pamela (30 Mayıs 2005). "Lives and Loves: Pamela Harrima". The Scotsman, p. S2.
  13. ↑ Edwards, Anne (6 Ocak 2015). "Prince Aly Khan and Rita Hayworth's Love Affair". Vanity Fair. 4 Mayıs 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi6 Şubat 2025.
  14. ↑ "Rita Hayworth's Children: All About Her Daughters Yasmin and Rebecca". People.com. 22 Eylül 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 6 Şubat 2025.
  15. ↑ "Prince Wants Yasmin Back" 2 Nisan 2016 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi., AP, October 31, 1953. Accessed June 13, 2009.
  16. ↑ "Rita Says No to Million" 2 Nisan 2016 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi., Sydney Morning Herald, September 13, 1953. Accessed June 13, 2009.
  17. ↑ Harriman, Pamela (30 Mayıs 2005). "Lives and Loves: Pamela Harrima". The Scotsman, p. S2.
  18. 1 2 3 4 Hollingsworth, Mark (Mart 2011). "Aga in Waiting" (PDF). ES Magazine. 3 Eylül 2012 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Nisan 2012.
  19. ↑ Alleyne, Richard (9 Ekim 2004). "A very discreet divorce for the Aga Khan and his wife". The Telegraph. Londra. 1 Mart 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Aralık 2011.
  20. ↑ MacDonald, Marianne (11 Kasım 1995). "Aga Khan fails to stop former wife's jewellery sale". The Independent. Londra. 11 Mart 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Aralık 2011.
  21. ↑ "Princess Inaara Foundation". 12 Mayıs 2006 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Mart 2014.
  22. ↑ Leppard, David; Winnett, Robert (21 Kasım 2004). "Aga Khan faces the $1 billion divorce". The Sunday Times. Londra. 20 Mart 2007 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Kasım 2008.
  23. 1 2 3 Samuel, Henry (12 Ocak 2012). "The Aga Khan, the alleged affair with an air hostess and the $75 million divorce settlement". Sydney Morning Herald. 13 Nisan 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Nisan 2012.
  24. ↑ Kay, Richard. "Third time lucky for Aga Khan?". Londra: Daily Mail. 7 Ekim 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Nisan 2012.
  25. ↑ "Aga Khan appeals wife's bumper divorce payout". AFP. 7 Ocak 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Nisan 2012.
  26. ↑ Pendleton, Devon; Serafin, Tatiana; von Zeppelin, Cristina (17 Haziran 2009). "In Pictures: World's Richest Royals: Prince Karim Al Husseini, Aga Khan". Forbes. 2 Aralık 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 26 Kasım 2013.
  27. ↑ Edwards, Anne (1996). Throne of Gold: The Lives of the Aga Khans, New York: William Morrow and Company. ISBN 0-00-215196-0
  28. ↑ Daftary, Farhad (2007). The Ismailis: Their History and Doctrines (2nd edition). Cambridge: Cambridge University Press. ISBN 978-0-511-35561-5.
  29. ↑ "Bombay High Court:Haji Bibi vs H.H. Sir Sultan Mahomed Shah 1 September 1908". Russell, High Court of Bombay. 6 Temmuz 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 26 Mart 2012.
  30. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49 50 51 52 53 54 55 56 57 58 59 60 61 62 63 64 65 66 "List of honours". 6 Ağustos 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Mart 2014.
  31. ↑ "Aga Khan, C.C. – Order of Kanada". 22 Ekim 2007 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Aralık 2006.
  32. ↑ Kenya: Country Honours Aga Khan (Page 1 of 1) 11 Ekim 2012 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. – website allAfrica.com
  33. ↑ London Gazette, Sayı 57155, sahife 24, 31 Aralık 2003.
  34. ↑ Eight hundred year-old Cambridge University awards Mawlana Hazar Imam an honorary degree 7 Mayıs 2010 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.. Theismaili.org.
  35. ↑ "Arşivlenmiş kopya". 26 Eylül 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Mart 2014.
  36. ↑ url=http://www.parl.gc.ca/HousePublications/Publication.aspx?Language=E&Mode=1&Parl=40&Ses=2&DocId=4012641#SOB-2849627|tarih=19 Haziran 2009|house=House 7 Mayıs 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. of Commons
  37. ↑ "Book of Members, 1780–2010: Chapter A" (PDF). American Academy of Arts and Sciences. 10 Mayıs 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 6 Nisan 2011.

Dış bağlantılar

[değiştir | kaynağı değiştir]
Şii İslam unvanları
Önce gelen
Muhammed Şah
Nizârî-İsmâ‘îl’îyye İmâmı		 İmâm Şah Kerîm el-Hüseyinî IV. Ağa Han
Kırk Dokuzuncu Nizâr’îyye Dâ’î-i Â'zamı
Şîʿa Nizârî-İsmâ‘îlî İmâmı
1957 - 2025		 Sonra gelen
Rahîm
İsmâ‘îlî-Nizârîlik İmâmı
"https://tr.wikipedia.org/w/index.php?title=IV._Ağa_Han&oldid=37413307" sayfasından alınmıştır