Balantza

Balantza edo haztakina^[1] pisuak eta masak neurtzeko tresna bat da.

Historia

Pisatzeko baskulak existitu zirela frogatzen duen testigantza zaharrena Egiptoko Laugarren Dinastiakoa da, Snefruren agintaldiko (K.a. 2600. urte inguru) pisuak aurkitu baitira. Haien neurria "deben" batekoa zen, 90 gramo inguru. hala ere, uste da lehenago ere erabiliko zirela.^[2] .Masa adierazten duten markak eta urrearen egiptoar hieroglifo-sinboloa duten harri zizelkatuak aurkitu dira, eta horrek iradokitzen du Egiptoko merkatariek masa-neurketa sistema finkatu bat erabiltzen zutela urre-bidalketak edo urre-meategien etekinak katalogatzeko. Garai hartako benetako baskularik kontserbatu ez den arren, pisatzeko harri multzo asko eta oreka-baskulen erabilera erakusten duten mural ugari daude, eta horrek erabilera zabala iradokitzen du^[3].

K.a. 2400-1800 inguruko adibideak ere aurkitu dira Indus ibaiaren haranean. Lehen asentamenduetan aurkitutako harrizko kubo leundu eta uniformeak ziurrenik balantza-balantzetan masa-harri gisa erabili ziren. Kuboek ez dute markarik, baina haien masak unitate komun baten multiploak dira. Kuboak dentsitate desberdineko harri mota askorekin eginda daude. Argi dago haien masa izan zela, kubo horiek tailatzeko faktore bat, ez tamaina edo bestelako ezaugarriak.^[3]

Mendebaldeko Europako lehen balantzak Grotte des Perrats-en aurkitu ziren (Agris, Charente, Frantzia) eta Brontze Aro Ertainekoa da (K.a. XIV. mendea). Hala ere, salbuespena da, aztarnategi honetatik aparte, ez baita ezagutzen den balantzarik edo pisurik Brontze Aro Berantiarra baino zaharragoa denik (K.a. XIII. mendea zaharrenentzat). Balantzak hezurrez edo adarrez eginak ziren, eta pisuak harriz edo metalez.^[4]

Erroman, pisatzeko hainbat tresna mota existitzen ziren, eta egungoak horietatik datoz. Trutina pisu handietarako erabiltzen zen eta moneta txikietarako. Statera balantza zen, gaur egun "erromatar balantza" esaten zaiona.^[5] Pisatzeko tresna bakarra erabiltzea ahalbidetzen du. Libra neurri unitatea zen (libera) eta txanponaren masaren baliokidea da, gutxi gorabehera 327 gramo. Masa hori hamabi ontzatan banatzen da, bakoitza gutxi gorabehera 27,29 gr-koa. balantzaren ardatzean eskegitzen zen pisua "pondus statera" izena du.

Beraz, Historiaurrean asmatu eta Antzinaroan garatu ziren lehenengo balantzak eta XVII. mendera arte ez zen aurrerapen handirik izan. Mende horretan, Roberval balantzak asmatu zen, platerak airean dituen antzinako balantza ez bezala, platerak balantzaren zurtoinaren gainean jartzen dituena^[6].

Erabilera

Non-nahi erabiltzen den tresna da, etxeko sukaldaritzan osagaiak pisatzeko, merkataritzan produktuak soltean saltzeko, industrian, medikuntzan nahiz ikerkuntzan. Laborategietan ere erabiltzen da masa kantitate txikiak zehaztasunez neurtzeko ondoren haiekin erreakzio kimikoak burutu ahal izateko.

Gaur egun, balantza elektronikoak erabiltzen dira bereziki. Erabilera askoz errazagoa da eta zehaztasuna ere handiagoa izaten baita^[7].

Sinboloa

Justiziaren sinboloa da balantza. Justizia emakume gisa irudikatzen da, esku batean balantza eta bestean ezpata duela. Begiak zapi batez estalita ditu^[8].

Erreferentziak

↑ «haztakin - OEH - Orotariko Euskal Hiztegia» www.euskaltzaindia.eus (kontsulta data: 2021-05-21).
↑ Rahmstorf, Lorenz. (2025-10-11). In Search of the Earliest Balance Weights, Scales and Weighing Systems from the East Mediterranean, the Near and Middle East. (kontsulta data: 2026-04-28).
1 2 Petruso, Karl M.. (1981). «Early Weights and Weighing in Egypt and the Indus Valley» M Bulletin (Museum of Fine Arts, Boston) 79: 44–51. ISSN 0739-5736. (kontsulta data: 2026-04-28).
↑ Poigt, Thibaud. (2023). De Poids et de Mesure Les instruments de pesée en Europe occidentale durant les âges des Métaux (XIVe-IIIe s. a.C.) : Conception, usages et utilisateurs. Ausonius éditions ISBN 978-2-35613-417-2. (kontsulta data: 2026-04-28).
↑ Izenen Bbeste bertsio bat ematen dute Rosario Cebrián Fernándezek eta Ignacio Hortealno Uceda. Ikus: “Librae, staterae y aequipondia de Segobriga. Instrumentos de pesar hallados en la ciudad y su entorno”, Lucentum, ISSN-e: 1989-9904, ISSN: 0213-2338, 36, 2017, 201-219 or.
↑ (Gaztelaniaz) por. Balanza Roberval – Museo Virtual. (kontsulta data: 2022-06-01).
↑ «Balanza Electrónica» Definición MX (kontsulta data: 2022-06-01).
↑ (Gaztelaniaz) «Símbolo de la Justicia - Significado, elementos y características» Concepto (kontsulta data: 2022-06-01).

Kanpo-estekak

Datuak: Q134566
Multimedia: Weighing scales / Q134566

Artikulu hau zirriborroa da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz.

[1] «haztakin - OEH - Orotariko Euskal Hiztegia» www.euskaltzaindia.eus (kontsulta data: 2021-05-21).

[2] Rahmstorf, Lorenz. (2025-10-11). In Search of the Earliest Balance Weights, Scales and Weighing Systems from the East Mediterranean, the Near and Middle East. (kontsulta data: 2026-04-28).

[:0-3] 1 2 Petruso, Karl M.. (1981). «Early Weights and Weighing in Egypt and the Indus Valley» M Bulletin (Museum of Fine Arts, Boston) 79: 44–51. ISSN 0739-5736. (kontsulta data: 2026-04-28).

[4] Poigt, Thibaud. (2023). De Poids et de Mesure Les instruments de pesée en Europe occidentale durant les âges des Métaux (XIVe-IIIe s. a.C.) : Conception, usages et utilisateurs. Ausonius éditions ISBN 978-2-35613-417-2. (kontsulta data: 2026-04-28).

[5] Izenen Bbeste bertsio bat ematen dute Rosario Cebrián Fernándezek eta Ignacio Hortealno Uceda. Ikus: “Librae, staterae y aequipondia de Segobriga. Instrumentos de pesar hallados en la ciudad y su entorno”, Lucentum, ISSN-e: 1989-9904, ISSN: 0213-2338, 36, 2017, 201-219 or.

[6] (Gaztelaniaz) por. Balanza Roberval – Museo Virtual. (kontsulta data: 2022-06-01).

[7] «Balanza Electrónica» Definición MX (kontsulta data: 2022-06-01).

[8] (Gaztelaniaz) «Símbolo de la Justicia - Significado, elementos y características» Concepto (kontsulta data: 2022-06-01).

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]