Jutrznia

Jutrznia – ogólna nazwa nabożeństw w Kościołach chrześcijańskich, kanonicznie przypisanych do wczesnego poranka i sprawowanych około świtu.

Terminologia

W posoborowej wersji obrządku rzymskiego liturgii godzin polska nazwa „jutrznia” odnosi się do godziny kanonicznej sprawowanej o świcie (łac. Laudes matutinae)^[1]. W tradycyjnej wersji obrządku rzymskiego nazwą tej godziny są „laudesy” (także „chwalba”, chwalki”; łac. Laudes), natomiast nazwa „jutrzni” odnosi się do matutinum^[2]. W obrządku bizantyjskim jutrznia (gr. ὄρθρος, orthros; cs. утреня, utrenia) odpowiada dwóm godzinom rzymskim, nocnemu matutinum i porannej jutrzni (laudesom)^[3].

Obrządek rzymski

W Kościele rzymskokatolickim jutrznia jest częścią Liturgii godzin. Częstym zwyczajem jest łączenie jutrzni z Wezwaniem (łac. Invitatorium) lub Godziną czytań (łac. Officium lectionis, dawniej Matutinum).

Przed reformami liturgicznymi drugiej połowy XX w. w języku polskim na Laudesy mówiło się Chwalba albo Chwałki, co jest dość wiernym przekładem nazwy łacińskiej. Po reformie w polskiej wersji Liturgii Godzin nadano Laudesom nazwę Jutrznia, która wcześniej oznaczała godzinę nazywaną po łacinie Matutinum, obecnie zaś nazywa się Godziną Czytań.

Zgodnie z nazwą, główną funkcją Laudesów jest pochwała Boga za nowy dzień. Jutrznia celebrowana o wschodzie Słońca jest też wspomnieniem Zmartwychwstania Pańskiego, ponieważ o tej porze zmartwychwstały Chrystus ukazał się niewiastom, a wschodzące Słońce jest obrazem zmartwychwstałego Zbawiciela oświecającego całą ludzkość blaskiem swojego powstania.

W odnowionej Liturgii Godzin w obrządku rzymskim zniesiono Prymę, czyli pierwszą z tzw. Godzin mniejszych. Zawierała ona modlitwy o uświęcenie zaczynającego się dnia i o Bożą opiekę na cały dzień. W związku z jej zniknięciem z nowego Oficjum Laudesy przejęły także część funkcji Prymy.

Części składowe Jutrzni w katolicyzmie (obrządek rzymski) w odnowionej Liturgii Godzin:

hymn wybierany w zależności od tygodnia psałterza lub obchodu liturgicznego;
psalmodia złożona z psalmu porannego, kantyku starotestamentalnego i psalmu wielbiącego;
czytanie z Pisma Świętego;
responsorium;
kantyk Zachariasza (Benedictus) wraz z antyfoną odpowiadającą obchodowi liturgicznemu;
prośby o uświęcenia dnia i pracy;
Ojcze Nasz;
modlitwa końcowa.

Utwór o tym tytule napisał Krzysztof Penderecki.

Obrządek bizantyjski

Osobny artykuł: jutrznia (liturgia bizantyjska).

W prawosławiu i Kościołach greckokatolickich jutrznia zalicza się do nabożeństw cyklu dobowego pomiędzy połunoszcznicą a pierwszą godziną kanoniczną, choć w praktyce jest to pierwsze nabożeństwo danego dnia. Częstą praktyką w kościołach słowiańskich jest także łączenie jutrzni z wieczernią i pierwszą godziną kanoniczną w soboty i wigilie świąt w jedno nabożeństwo - tzw. całonocne czuwanie^[4]^[5].

Jutrznia ozpoczyna się aklamacją kapłana i czytaniem psalmów, modlitwami pokutnymi oraz wielką ektenią, a następnie przechodzi w śpiewy troparionów. Druga część obejmuje kanon złożony z dziewięciu pieśni, kondakion, modlitwy maryjne i odpowiednie śpiewy w zależności od okresu liturgicznego. Trzecia część zawiera psalmy chwalebne, stichiry, wielkie sławosłowie i końcowe tropariony wraz z rozesłaniem. Całość nabożeństwa przypomina wydarzenia nowotestamentowe od narodzenia Chrystusa aż po Jego Zmartwychwstanie^[6].

Zobacz też

Przypisy

↑ Liturgia Horarum iuxta ritum Romanum: Editio typica altera: I: Tempus Adventus, tempus Nativitatis, Libreria Editrice Vaticana, 1985 .
↑ Breviarium Romanum. Pars autumnalis. Editio typica nova, Typis polyglottis Vaticanis, 1949 .
↑ E.E. Mercenier E.E., F.F. Paris F.F., La prière des églises de rite byzantin. I: L’office divin, la liturgie, les sacrements, wyd. 2, Monastère de Chevetogne. 1948, XL+471 .
↑ Po co jeść, skoro można pościć?
↑ Konstanty Bondaruk, O nabożeństwie prawosławnym, Warszawska Metropolia Prawosławna, Warszawa 2020, str. 181
↑ Całonocne Czuwanie. Nabożeństwa cyklu dobowego. Wieczernia, powieczerze, jutrznia

[:2-1] Liturgia Horarum iuxta ritum Romanum: Editio typica altera: I: Tempus Adventus, tempus Nativitatis, Libreria Editrice Vaticana, 1985 .

[:12-2] Breviarium Romanum. Pars autumnalis. Editio typica nova, Typis polyglottis Vaticanis, 1949 .

[:1-3] E.E. Mercenier E.E., F.F. Paris F.F., La prière des églises de rite byzantin. I: L’office divin, la liturgie, les sacrements, wyd. 2, Monastère de Chevetogne. 1948, XL+471 .

[4] Po co jeść, skoro można pościć?

[5] Konstanty Bondaruk, O nabożeństwie prawosławnym, Warszawska Metropolia Prawosławna, Warszawa 2020, str. 181

[6] Całonocne Czuwanie. Nabożeństwa cyklu dobowego. Wieczernia, powieczerze, jutrznia

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]